Сурет: mag.land
Әлемде жасанды интеллект пен оған қатысты жүйелердің (чат-боттар, дерек өңдеу алгоритмдері, генеративті модельдер) кесірінен жеке деректер тарап кеткен немесе адамдар зиян шеккен бірнеше жағдай болған. Бірақ көп жағдайда мәселе ЖИ-дың «әдейі әрекеті» емес, деректерді қорғау саясаты, баптаулар немесе адам факторының қателігімен байланысты.
Чат-боттар арқылы кездейсоқ дерек ашылуы
Кейбір жағдайларда пайдаланушылардың чат тарихы немесе төлем деректерінің бөлігі техникалық ақау салдарынан басқа қолданушыларға көрініп қалған оқиғалар тіркелген. Негізгі себеп: сервердегі қате немесе кэш мәселелері. Салдары: уақытша қызмет тоқтатылып, қауіпсіздік жаңартылған.
Генеративті модельдердің деректі «қайта шығару» қаупі
Зерттеулер көрсеткендей, кейбір модельдер жаттыққан деректерден сирек жағдайда нақты ақпарат фрагменттерін қайталап жіберуі мүмкін. Бұл әсіресе ашық интернет деректері қолданылған кезде орын алады. Сондықтан қазіргі жүйелерде деректерді сүзу және құпия ақпаратты блоктау механизмдері күшейтілген.
Компания ішіндегі ЖИ құралдарын қолдану тәуекелі
Кейбір ұйымдарда қызметкерлер құпия құжаттарды ЖИ-ға жүктеп, соның салдарынан корпоративтік деректердің сыртқа шығу қаупі туындаған жағдайлар болған.
Нәтижесінде көптеген компаниялар ішкі саясаттарын өзгертіп, ЖИ қолдануға шектеу енгізді.
Алгоритмдік қателіктерден жанама зиян
Кейбір елдерде алгоритмдер қате шешім қабылдап, адамдардың беделіне немесе қаржылық жағдайына әсер еткен жағдайлар тіркелген (мысалы, қате сәйкестендіру, тәуекелді бағалау жүйелері).
- 2023 жылы наурызда OpenAI чат тарихының уақытша көрінуі орын алды. Кейбір қолданушылар басқа адамдардың чат тақырыптарын көріп қалған техникалық ақау тіркелді. Салдарынан сервис уақытша тоқтатылып, қауіпсіздік жүйесі жаңартылды.
- 2020 жылы АҚШ-та Роберт Уильямс атты Детройт тұрғыны бет тану құрылғысындағы алгоритм қателігінен күдікті деп танылып, уақытша қамауға алынған. Бұл оқиға алгоритмдік қателіктің адам өміріне кері әсерін нақты көрсетті. Осы жағдайдан кейін полиция ЖИ қолдану ережелерін қайта қарастырды.
- 2023 жылы Samsung компаниясының инженерлері код пен ішкі құжаттарды ЖИ чат-ботқа енгізіп жібергені белгілі болды. Салдарынан Samsung ішкі саясатты өзгертіп, сыртқы ЖИ құралдарын қолдануға шектеу қойды.
- 2020–2022 жылдары Clearview AI дерек базасына қатысты дау болды. Компания интернеттен жиналған миллиардтаған фотомен бет тану жүйесін құрғаны үшін көптеген елде сынға ұшырады. Айыппұлдар ұсынылып, кей елдер деректерді өшіруді талап етті. Осы жағдай ЖИ мен биометриялық құпиялық мәселесін әлемдік деңгейде көтерді.
Мұндай оқиғалар бар, бірақ олар жаппай әрі жүйелі құбылыс емес. Қауіп көбіне жасанды интеллектен емес, деректерді дұрыс басқармаудан, қауіпсіздік саясатының әлсіздігінен немесе адамдардың абайсыздығынан туындайды.
Қалай сақтану керек?
Жеке деректерді жасанды интеллект қосымшаларында қорғау мен азайтуға болатын нақты тәсілдер бар. Оларды үш деңгейге бөліп қарастырған ыңғайлы.
1. Қолданушы деңгейіндегі әдеттер
- Артық жеке ақпарат енгізбеңіз. Толық аты-жөні, мекенжай, құжат нөмірі сияқты деректерді тек шын қажет болғанда ғана енгізіңіз.
- Анонимизация қолданыңыз. Мысалы, нақты есім орнына «А» немесе «клиент» деп жазыңыз.
- Жеке файлдарды жүктегенде ойланыңыз. Фото, құжат, дауыс жазбасы — бәрі дерек болып саналады.
2. Қосымша ішіндегі баптауларды қолданыңыз
Көп ЖИ сервистерінде мына мүмкіндіктер болады:
- Чат тарихын өшіру немесе сақтамау режимі
- Қолданба рұқсаттарын шектеу (микрофон, камера, файлдар)
- Деректерді оқытуға пайдалануға тыйым салу (opt-out)
- Аккаунттағы деректерді жүктеп алу немесе толық өшіру
- Бұл баптаулар әдетте Privacy / Data / Security бөлімінде болады.
3. Техникалық қауіпсіздік
- Екі факторлы аутентификация (2FA) қосыңыз
- Қажет болса, VPN пайдаланыңыз
- Күрделі әрі бірегей пароль қолданыңыз
- Қоғамдық Wi-Fi арқылы құпия ақпарат жібермеңіз
Психологиялық лайфхак
Адамдар көбіне қауіптің жақын жерде екенін сезбегенде, қауіпсіздік жайлы ұмытады, көбірек ақпарат бөліседі. Өзіңізге қарапайым ереже қойыңыз: ЖИ қосымшасына қандай да бір мәлімет енгізер кезде «Мұны бейтаныс адамға айтар/көрсетер ма едім?» Егер жауабыңыз «Жоқ» болса, ЖИ-ға да жазбаған дұрыс.
Жеке деректерді толық жасыру әрқашан мүмкін емес. Бірақ «минимизация + баптау + қауіпсіздік» формуласы қауіпті айтарлықтай азайтады.
Дайындаған: Б. ЕРМАН,
ТАҒЫ ДА ОҚЫҢЫЗ:
Асүйде жәрдем беретіндер жоқ па? Онда ақылды аспісіргіш алыңыз
