Килауэа жанартауы – әлемдегі ең белсенді жанартаулардың бірі.
Сурет: pixabay
Килауэа жанартауы – әлемдегі ең белсенді жанартаулардың бірі. Ол Гавай аралының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Бұл – қалқан тәрізді жанартау: оның беткейлері кең әрі жайпақ, күмбез тәрізді шыңына қарай біртіндеп көтеріледі. Мұндай пішін көптеген рет қайталанған атқылаулар нәтижесінде қалыптасқан. Атқылау кезінде тұтқырлығы төмен, өте сұйық базальт лавасы пайда болып, жанартаудың беткейлерімен төмен қарай ағады.
Жанартау Гавай жанартаулары ұлттық паркі аумағында орналасқан. Бұл парк құрамына Килауэамен қатар әлдеқайда ірі Мауна-Лоа жанартауы да кіреді. Екі жанартау да жер қойнауындағы "ыстық нүктенің" үстінде орналасқан. Мұнда мантиядағы өте ыстық материал ағындары жоғары көтеріліп, жер қыртысын балқытып, магманың пайда болуына себеп болады.
2024 жылғы 23 желтоқсаннан бері Килауэа жанартауы мезгіл-мезгіл атқылап келеді. Атқылаулар негізінен Халемаумау кратері аумағындағы екі саңылаудан – біреуі солтүстікте, екіншісі оңтүстікте – орын алады. Әдетте мұндай атқылаулар 12 сағаттан аз уақытқа созылады және олардың арасында кейде екі аптаға дейін жететін ұзақ үзілістер болады.
IFLscience басылымының жазуынша, соңғы атқылау "43-эпизод" деп аталады. Лава фонтандары 10 наурызда басталып, бар болғаны тоғыз сағатқа созылды. Соған қарамастан, ауаға көп мөлшерде тефра шашылды.
Тефра – жанартау атқылауы кезінде ауаға лақтырылатын барлық жанартаулық бөлшектердің жалпы атауы. Оның құрамына жанартау күлі, пемза, шлак, "Пеле шашы" деп аталатын жіңішке шыны талшықтар және ретикулит сияқты жыныс сынықтары кіреді. Көп жағдайда бұл бөлшектер жанартаудың маңындағы беткейлерге қайта түсіп, олардың көлемін ұлғайтады. Алайда өте ұсақ әрі жеңіл бөлшектердің миллиардтағаны желмен мыңдаған шақырымға дейін таралуы мүмкін.
Радиоактивті шаң-тозаңның (тефра шөгінділерінің) басым бөлігі Уэкахуна бақылау алаңы мен Килауэа әскери лагері аумағында, сондай-ақ №11 тасжол маңында және Вулкан гольф-клубы ауылы төңірегінде жиналған. Осыған байланысты тефраның түсуі туралы 200-ден астам хабарлама тіркелген. Ауаға көтерілген кезде тефра көзді, теріні және тыныс алу жолдарын тітіркендіруі мүмкін.
43-ші эпизод аяқталғаннан кейін, шыңның аймағында жердің ісінуі байқалды, бұл жақын арада 44-ші эпизод болуы мүмкін деген болжамға түрткі болады. АҚШ Геологиялық қызметінің мәліметтері бойынша, кезекті атқылау 28 наурыз бен 14 сәуір аралығында болуы мүмкін.
