Қазақ халқында бұндай жағдайлармен байланысты бірнеше ырымдар мен наным-сенімдер бар.
фото: ЖИ
Жеміс бермей жатқан жеміс ағашы бұл кейде адамдардың алаңдаушылығын туғызатын жағдай, әсіресе бақша иелері үшін. Әдетте, жеміс ағашының жеміс беруі үшін ырымдар мен амалдар жасалады, әрі әрбір ағаштың өз ерекшеліктері мен қасиеттеріне қарай ырымдардың түрі өзгеруі мүмкін.
Ағашқа жақсылық тілеу
Жеміс ағашының жеміс бермеуінің себебі көбінесе кез келген энергияның жетіспеушілігі немесе күтімнің болмауы болуы мүмкін. Сондықтан, ағашқа жақсылық, мықтылық, молшылық тілеп, оны әсем сөздермен «тілеп» немесе «жақсы сөздер айтылып», жақсы ниет білдіру керек.
Ағашты отырғызып жатқанда немесе күтіп-баптап жүргенде, оған мейірім төгіп, қолмен сипап, оған жақсы сөздер айту оның жандануына әсер етеді деп ырымдайды. Өйткені, ағаш та тірі ағза. Ол да жылы сөзден, мейірімнен қуат алады деп есептейді.
Тамырына «тәтті су» құю
Кейбір адамдар ағаштың айналасына тәтті суды құюды ұсынады. Бұл ырым ағаштың жақсы өнім беруі үшін жасалады. Тәтті су ретінде бал немесе қант қосылған су қолданылуы мүмкін.
1 литр суға 1 ас қасық бал немесе қант қосып, ағаштың түбіне құйып шығу. Бұл ағаштың өнім беруін ынталандырып, оның күш-қуатын арттыруға көмектеседі деп саналады.
Ағаштың түбіне дән себу
Бұл ырымда ағаштың түбіне жақсы дәндер, құнарлы топырақ немесе құнарлы материал (мысалы, көкөніс немесе астық) себу ұсынылады. Бұл ағаштың өсуіне және жеміс беруіне көмектеседі деген сенім бар.
Ағаштың түбіне құнарлы топырақ немесе ұнтақталған тыңайтқыштарды қосып, табыс дәндерін сепкендей, оған жақсылық тілеп, дұға жасау.
Ағашты суға немесе тұзды суға шомылдыру
Кейбір наным-сенімдерде жеміс ағашын тұзды сумен жуу немесе оны кез-келген қасиетті сумен шомылдыру қажет деп саналады. Бұл ағаштың түбіне жақсылық әкеліп, оның өнімін жақсартады деген түсінік бар. Су немесе тұзды су ағаштың тамырлары мен ортасына жеткізілуі керек, алайда бұл әдісті өте жиі қолданбаған жөн.
Жеміс ағашын «сөйлету»
Қазақ халқында көбінесе табиғатқа тілектер мен дұғалар айту әдеті бар. Бұл жағдайда, егер ағаш жеміс бермей жатса, оған «сөйлеп», жақсы сөздер айту да бір ырым. Ағаштың жанында тұрып, онымен сөйлесіп, оған өз тілегіңізді айту: «Әй, ағаш, саған күн мен су жетеді, жемісің мол болсын!» деген сияқты сөздер айту
Жеміс ағашына көктемде жаңа су құю
Кейбір адамдар ағаштың көктемде гүлдеген кезде жаңа су құюды ұсынады, ол ағаштың жақсы өнім беруіне көмектеседі деген сенім бар. Әсіресе, көктемде көгеріп, жайқалған ағаштардың көңіл-күйі жақсарып, жеміс беруін күшейтеді деп сенеді.
Балтаны ағаш діңіне тигізіп «шауып тастаймын» деп 3 рет айту
Халық арасында кездесетін ерекше ырым түрі де бар. Балтаны жеміс бермей тұрған жеміс ағашының діңіне тигізіп, үш рет «шауып тастаймын» деп айту керек.
Бұл ырымның мәні терең және түрлі қазақы наным-сенімдерге негізделеді. Әдетте, бұл әрекет жаман көздерден, көз тиюден немесе ағаштың өнім бермеуінен қорғайды деп есептеледі. Ағаштың діңіне балтаны бір рет соғып, оның түп-тамырының күш-қуаты мен табиғи өсуін ынталандыру мақсатында әрекет жасалады.
«Шауып тастаймын» деп үш рет айту: Бұл сөздер арқылы адамның ниеті жамандықты жоюға, табиғаттың күшін өзіне шақыруға бағытталған. Үш рет айтудың мәні - бұл санның символикасы. Үштік санды қазақтарда және басқа да түркі халықтарында жиі қолданады, ол кемелдіктің немесе толықтықтың белгісі ретінде қаралады.
Бұл ырымда ағашты «шауып тастау» арқылы оны сыртқы теріс әсерлерден, мысалы, көз тиюден, қара күштерден қорғау мақсатында жасалады. Үш рет айту - ағаштың келешекте мол өнім беретіндігіне және оның әдеттегі жеміс бермеу мәселелерінің шешілетініне сенім білдіреді. Сонымен қатар, тірі ағза болғандықтан, оны тітіркендіріп, нәтижесінде жан бітіреді. Ал жанданған ағаш міндетті түрде жеміс береді.
Дайындаған: Г.Жұмаділдаева,
Тағы да оқыңыз:
