Мемлекеттік энергетикалық тізілім - энергия үнемдеу саясатын іске асырудың негізгі құралы.
ERNUR.KZ. Қазақстанда энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саласындағы мемлекеттік саясаттың институционалдық негізі қалыптастырылды. Ол нормативтік-құқықтық реттеу мен мемлекеттік басқару тетіктерін қамтиды. Елдің стратегиялық құжаттарында жалпы ішкі өнімнің энергия сыйымдылығын төмендету бойынша нақты мақсаттар айқындалған. 2025 жылдың қорытындысы бойынша ЖІӨ-нің энергия сыйымдылығы 2021 жылғы деңгеймен салыстырғанда 4%-ға төмендеді. Бұл туралы «Ұлттық энергия үнемдеу орталығы» АҚ басқарма төрағасы Бауыржан Смағұлов ОКҚ алаңында өткен баспасөз конференциясында мәлімдеді.
Оның айтуынша, бұл төмендеу негізінен өнеркәсіптік сектордың энергия тиімділігін арттыру есебінен қамтамасыз етілді. Сонымен бірге Қазақстан экономикасының энергия сыйымдылығы ЭЫДҰ елдерінің орташа көрсеткішінен әлі де үш еседен астам жоғары.
Ол осы саладағы мемлекеттік саясатты іске асыруда Ұлттық энергия үнемдеу орталығы маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Орталықтың негізгі функцияларының бірі - Мемлекеттік энергетикалық тізілімді жүргізу.
Мемлекеттік энергетикалық тізілім - энергия үнемдеу саясатын іске асырудың негізгі құралы. Ол МЭТ субъектілерінің энергия тұтынуын мониторингтеу тетігі болып табылады. Атап айтқанда, жыл сайын тізілім субъектілері автоматтандырылған ақпараттық жүйе арқылы Мемлекеттік энергетикалық тізілімге энергия ресурстарының 30 түрі бойынша энергия тұтыну көлемі, өнім бірлігіне шаққандағы энергия ресурстарының үлестік шығыны, энергия аудитінің нәтижелері, бес жылдық іс-шаралар жоспарларының орындалуы және қол жеткізілген нәтижелер туралы мәліметтер ұсынады.
Айта кету керек, МЭТ-тің ААЖ-сы мемлекеттік бақылау аясындағы тәуекелдерді басқару жүйесімен интеграцияланған. Бұл профилактикалық бақылау тізімдерін қалыптастыруды автоматтандыруға мүмкіндік берді.
«Бақылаудың тиімділігін одан әрі арттыру мақсатында МЭТ субъектілерінің заң талаптарын сақтамағаны үшін әкімшілік жауапкершілігін күшейту бойынша жұмыс жүргізілуде. Оның ішінде ірі субъектілердің нысаналы көрсеткіштерді орындамауы, міндетті энергия аудитін жүргізбеуі және белгіленген талаптарға сәйкес келмейтін қорытындылар беруі қарастырылған. 2025 жылдың қорытындысы бойынша МЭТ субъектілерінің саны шамамен 22 мың ұйымды құрады. МЭТ-тің 535 ірі субъектісі міндетті энергетикалық аудиттен өтті», – деді Бауыржан Смағұлов.
Спикердің айтуынша, жүргізілген энергия аудиттерінің қорытындысы бойынша өнеркәсіптік кәсіпорындар 113 млрд теңге көлемінде энергия үнемдеу шараларын іске асырды. Нәтижесінде шамамен 51 млрд теңге үнемделді. Энергия тұтынудың барлық МЭТ субъектілерінің 84,2%-ы тиесілі болатын энергияны ең көп қажет ететін кәсіпорындар үшін энергия тиімділігінің нысаналы көрсеткіштері белгіленген.
Мысал ретінде ол «Маңғыстаумұнайгаз» АҚ-ны келтірді. Кәсіпорында электр қозғалтқышын басқару және қорғау үшін жиілік түрлендіргіштері бар басқару станциясын енгізу нәтижесінде 625 млн теңге инвестиция салынды. Бұл ретте 350 млн теңге үнемделіп, энергия ресурстарын тұтыну 1 249 тонна шартты отынға төмендеді.
Саланы цифрландыру аясында МЭТ-тің автоматтандырылған ақпараттық жүйесін Энергия үнемдеу және энергия тиімділігінің бірыңғай ақпараттық жүйесіне трансформациялау жұмыстары басталды. Ол деректерді жедел алмасу үшін біріктірілген орталық ядро мен салалық модульдерден тұрады. Сонымен қатар жүйені негізгі мемлекеттік ақпараттық жүйелермен интеграциялау көзделіп отыр.
