Кредит картасы бірнеше ай бойы әмиянда жатуы мүмкін, ал онда белгіленген лимит адам ешқашан пайдаланбаған қомақты сома сияқты көрінуі мүмкін. Бұл лимит борыш боп санала ма және ол жаңа кредит алуға әсер етуі мүмкін бе сұрақ туындайды?
ERNUR.KZ. Түсіну үшін үш ұғымды бөлу маңызды: кредит лимиті, нақты берешек және кредит шарты бойынша міндеттемелер. Борыш пайда болған кезде кредит картасы қалай жұмыс істейтінін және жаңа қарыз алмас бұрын нені тексеру керектігін Fingramota жазды.
Лимит – бұл әлі борыш емес
Банк кредит картасы бойынша 500 000 теңге лимитін белгіледі делік. Бұл клиентке қарыз қаражатын осы сома шегінде пайдалануға болатындығын білдіреді. Бірақ ол кредиттік ақша есебінен операция жасамайынша, банк алдында берешек тек белгіленген лимит болғандықтан ғана туындамайды.
Егер карта қолданылмай, ал қолда бар қаражат пайдаланылмаса, клиент банкке 500 000 теңге қарыз деген сөз емес. Лимит – бұл алынған қарыз сомасы емес, кредит өнімі аясында пайдалануға банк рұқсат беретін ең жоғары сома.
Мысалы, 500 000 теңге лимит болған кезде клиент 100 000 теңге жұмсаған. Оның қарызы барлық қол жетімді сомамен емес, пайдаланылған қаражатпен ғана байланысты. Егер ол берешегін толығымен өтеген болса, пайдаланылған қаражат бойынша нақты қарыз жойылады жа, лимиттің өзі сақталады.
Алайда, егер қандай да бір операция жасалса, онда БЖК – борыш жүктемесінің коэффициентін есептеу кезінде барлық қолжетімді лимит, яғни, 500 000 теңге ескеріледі. Бұл ақшалай кредит алуға немесе ипотека мен автокөлік кредит алу сияқты ірі сатып алуға кедергі келтіруі мүмкін. Кредиттік карталарды қолданар алдында мұны ескеру қажет.
Ірі кредиттік операцияларды жасамас бұрын барлық кредит карталарын жауып, микрокредиттерді төлеген жөн – мұндайда мақұлдау мүмкіндігі әлдеқайда жоғары болады.
Бұдан да басқа айырмашылықтар бар. Тіпті пайдаланылмаған кредит картасы жарамды кредит өнімі болып қала береді және ол туралы ақпарат кредит тарихында көрсетілуі мүмкін. Сондықтан жаңа қарызды ресімдемес бұрын банктерге сол күні қанша ақша қарыз екеніңізді ғана емес, сондай-ақ сізде қандай кредиттік міндеттемелер бар екенін де қарау маңызды.
Кредит картасы қай уақытта кредитке айналады?
Кредит картасы өзінің механикасы бойынша қарыз қаражатын алуға мүмкіндік береді. Егер мұндай функция өнімде көзделсе, клиент тек өз ақшасын пайдаланады, кредит бойынша қарыз туындамайды.
Ол сатып алуды кредит лимитінің есебінен төлеп, қолма-қол ақша алған кезде немесе қарыз қаражаты есебінен шартта көзделген басқа операцияны жасаған кезде банк алдында міндеттеме пайда болады.
Осы сәттен бастап жұмсалған ақша сомасын ғана емес, оларды өтеу шарттарын да қадағалау қажет. Банктің шарты мен тарифтерінде сыйақыны есептеу тәртібі, ең төменгі төлем, өтеу мерзімі, комиссиялар және басқа да талаптар көрсетіледі.
Сондықтан «менің кредит картам бар, бірақ мен оны қолданбаймын десе де болады» деген сөз «шарттың шарттарын білудің қажеті жоқ» дегенге айналмауы қажет. Егер сіз картаны қолданған болсаңыз, ережелер бірден маңызды бола бастайды.
Жеңілдетілген кезең қалай жұмыс істейді?
Көптеген кредиттік карталар жеңілдетілген немесе грейс-кезеңді ұсынады. Оның мәні банк белгілеген талаптарды орындаған кезде клиент белгілі бір кезеңге стандартты сыйақы есептеусіз қарыз қаражатын пайдалана алатындығында.
Алайда бұл жерде маңызды тұсы: грейс-кезең карта бойынша кез келген операцияны жасауға және ақшаны шексіз тегін пайдалануға болады дегенді білдірмейді.
Әр өнімнің өз ережелері бар. Сатып алу күні, есеп айырысу кезеңі, үзінді-көшірменің қалыптастырылған күні және берешекті өтеудің соңғы мерзімі ескерілуі мүмкін. Бұдан басқа, жеңілдетілген шарттарды сақтау үшін пайдаланылған соманы белгілі бір күнге дейін толық өтеу талап етілуі мүмкін.
Мысалы, клиент сатып алуды айдың басында жасады және өзінің өтеуге бірнеше аптасы бар деп есептейді. Егер ол «сыйақысыз 55 күнге дейін» деген жарнамалық белгіге ғана бағдарланса, бірақ есептеудің нақты тәртібін зерделемесе, онда ақшаны қайтару қажет күнді дұрыс белгілемеуі мүмкін.
Сондықтан кредиттік картаны пайдалану кезінде жеңілдетілген кезеңнің ұзақтығына ғана емес, оны беру шарттарына да қарау маңызды.
Берешекті уақтылы өтемесе, не болады?
Егер клиент жеңiлдетілген кезеңiнiң шарттарын орындамаса, банк шартқа сәйкес сыйақы есептейдi. Бұл ретте белгіленген мерзімде ең төменгі төлемді енгізу талап етілуі мүмкін.
Егер міндетті төлем уақтылы енгізілмесе, кешіктіру туындайды. Кредиттік міндеттемелер және олардың орындалуы туралы ақпарат кредиттік бюроларға беріледі және қарыз алушының кредит төлеу қабілеттілігін бағалау кезінде пайдаланылады.
Кешіктіру қосымша шығыстарға, кредиттік тарихтың нашарлауына және жаңа қарыздар алу кезіндегі қиындықтарға әкелуі мүмкін.
Сондықтан кредиттік карта әдеттегі тұтынушылық кредит сияқты мұқият қарауды талап етеді: жұмсалған қаражатты уақтылы қайтару, ал белгіленген күндерді бақылау қажет.
Қолма-қол ақшаны шығарып алудың сатып алудан не айырмасы бар
Тағы бір көп жіберілетін қателік - кез келген операциялар үшін кредиттік картаның шарттары бірдей деп санау.
Іс жүзінде банк сатып алуларға, аударымдарға және қолма-қол ақшаны алуға ақы төлеу үшін әртүрлі талаптар белгілей алады. Мысалы, жеңілдетілген кезең қолма-қол ақшасыз сатып алуға ғана қолданылуы мүмкін, ал банкоматтан кредиттік қаражатты алу немесе ақша аударымы кезінде комиссия алынуы және шартта көзделген сыйақы бірден қолданылуы мүмкін.
Сондықтан картаны пайдаланар алдында тарифтерді өзіңіз жасайтын операцияның түріне тексеру керек.
Егер карта ең алдымен қолма-қол ақшасыз сатып алуға арналған болса, қолма-қол ақшаны алу сол талаптарда жүргізіледі деп автоматты түрде есептемеу керек.
Бұл адамға тез арада ақша қажет болған жағдайда ерекше маңызды. 100 000 теңгенi қолма-қол алу лимиттiң бiр бөлiгiн ғана емес, сонымен бiрге комиссияны, сондай-ақ өнiмнiң шарттарына сәйкес сыйақыны есептеудi де бiлдiруi мүмкiн.
Сондықтан «пайызсыз 50 күнге дейін» деген тұжырымның өзі қолма-қол ақшаны алу құны туралы ештеңе айтпайды. Толық тариф пен шартты қарау керек.
Аударымдар не болды?
Осындай қағидат аударымдарға қатысты да қолданылады.
Кейбір банктер кредиттік картадан жекелеген аударымдарды жеңілдік шарттары қолданылмайтын не сатып алудан өзгеше қолданылмайтын операцияларға жатқызуы мүмкін. Сондықтан кредиттік картадан ақша аудару алдында нақты өнімнің шарттарын тексеру қажет.
Мұнда басты ереже қарапайым: бір операцияның шарттарын екіншісіне ауыстырудың қажеті жоқ.
Егер банк сатып алу үшін жеңілдік кезеңін ұсынса, бұл қолма-қол ақшаны алу немесе ақша аудару кезінде де осындай тәртіп қолданылады дегенді білдірмейді.
Кредиттік карта кредиттік тарихта қалай көрінеді
Кредиттік карта - бұл кредиттік өнім, сондықтан ол туралы ақпарат кредиттік тарихта ескерілуі мүмкін.
Қазақстанда кредиттік тарих кредиттік бюроларда қалыптасады. Қазір елде екі кредиттік бюро жұмыс істейді - Мемлекеттік кредиттік бюро және Бірінші кредиттік бюро. Банктер мен МҚҰ әлеуетті қарыз алушының төлем қабілеттілігі мен кредиттік тәуекелдерін бағалау кезінде кредиттік тарихтағы ақпаратты пайдаланады.
Бұл ретте кредиттік картаның болуы теріс жазбаны білдірмейді. Егер клиент қарыз қаражатын пайдаланса және міндеттемелерді мерзімінде орындаса, бұл туралы ақпарат оның кредиттік тарихының бір бөлігі болады.
Керісінше, қарыздың мерзімін өткізіп алу және басқа да шарттардың бұзылуы да кредиттік тарихта көрініс табады және жаңа өтінім бойынша шешім қабылдау кезінде ескерілуі мүмкін.
Сондықтан адам іс жүзінде пайдаланбайтын кредиттік карта міндетті түрде проблема болып табылмайды. Бірақ бұл қарыз алушыны бағалау кезінде ол туралы ақпарат ескерілуі мүмкін қолданыстағы кредиттік өнім екенін түсіну маңызды.
Пайдаланылмаған лимит жаңа кредит алуға кедергі келтіре ала ма?
Мұнда әмбебап жауап беруге болмайды. Жаңа өтінімді қарау кезінде банк клиенттің қаржылық жағдайын және оның кредиттік тәуекелдерін бағалайды. Бұл ретте кредиттік тарихтан алынған мәліметтер және қарыз алушының төлем қабілеттілігін бағалау үшін қажетті басқа да деректер ескеріледі.
Пайдаланылмаған лимиттің өзі берешекке тең емес. Бірақ қолданыстағы кредиттік карта клиентте ашық кредиттік желінің болуын білдіреді. Сондықтан жаңа қарызды ресімдеудің алдында барлық қолданыстағы кредиттік өнімдерді және олардың шарттарын тексеру пайдалы.
Бұл әсіресе адамның бір мезгілде бірнеше картасы мен кредиттері болса маңызды. Тіпті бір карта бойынша берешек нөлге тең болса да, басқа міндеттемелер бойынша төлемдер қалуы мүмкін, ал жиынтық борыш жүктемесі жаңа өтінімді бағалау үшін маңызды.
Басқаша айтқанда, жаңа кредиттің алдында банкке бүгін төлеуге тиіс сомаға ғана емес, өзіңіздің қаржылық жағдайыңызға толық қарау керек.
Жаңа қарыз алмас бұрын кредиттік тарихты тексерудің қажеті жоқ
Кредиттік тарих кредиттік бюроларда қандай міндеттемелер мен олар туралы мәліметтер көрсетілгенін көруге мүмкіндік береді.
Қазақстанның әрбір азаматы күнтізбелік жылда бір рет өзінің жеке кредиттік есебін тегін алуға құқылы. Мұны, атап айтқанда, Бірінші кредиттік бюро немесе eGov арқылы жасауға болады.
Жаңа кредитті ресімдеу алдында мұндай тексеру пайдалы болуы мүмкін. Адам қолданыстағы және жабық қарыздарды, оларды өтеу туралы ақпаратты көреді және есепте өзіне белгісіз міндеттеменің немесе қатенің жоқтығына көз жеткізе алады.
Егер жалған мәліметтер табылса, оларға дау айтуға болады. Мысалы, егер есепте өтелген міндеттеме бойынша кешіктіру немесе басқа да қате факт көрсетілсе, ақпарат жеткізушіге - тиісті банкке немесе МҚҰ-ға жүгіну қажет. Бұл үшін сондай-ақ кредиттік тарихтағы ақпаратты даулау бойынша жеке мемлекеттік қызмет көзделген.
Пайдаланылмайтын кредиттік картаны жабу керек пе?
Егер карта сізге енді қажет болмаса, оны жабу туралы мәселені тек қолайлылық тұрғысынан ғана қарастырмаған жөн.
Алдымен ол бойынша шынымен берешектің, комиссиялардың және өзге де міндеттемелердің жоқтығына көз жеткізу қажет. Содан кейін банктен кредиттік өнімді жабу тәртібін нақтылап, пластикалық картаны пайдаланудың тоқтатылғанына ғана емес, шарттық міндеттемелердің шынымен тоқтатылғанына көз жеткізу керек.
Бұл өте маңызды, себебі картаны пайдалануды тоқтату мен кредиттік желіні жабу – әрдайым бір нәрсені білдірмейді.
Егер карта үйде жай ғана жатса және клиент оны пайдаланбаса, бұл кредиттік өнімнің жабылғанын білдірмейді. Сондықтан бірнеше ескі карталар мен кредиттік өнімдер болған жағдайда, олардың мәртебесін мерзімді түрде тексеріп отыру пайдалы.
Кредиттік картаны жағымсыз жайттарсыз қалай пайдалану керек
Егер оны пайдалану шарттарын алдын ала түсініп алса, кредиттік карта ыңғайлы қаржы құралы бола алады.
Рәсімдеу алдында шарт пен тарифтерді: кредиттік лимиттің мөлшерін, сыйақы есептеу тәртібін, жеңілдікті кезеңнің ұзақтығы мен шарттарын, ең төменгі төлемді, қолма-қол ақшаны алу мен аударымдар үшін комиссияларды, сондай-ақ мерзімін өткізіп алудың салдарын мұқият зерделеңіз.
Кредит қаражаты есебінен сатып алулар жасағаннан кейін берешек сомасын және оны өтеу қажет болатын күнді қадағалаңыз. Тек «жеңілдікті кезең N күнге дейін» деген жарнамалық тұжырымға ғана сүйенбеңіз – нақты күн өнімнің шарттарына және операция жасалған уақытқа байланысты болады.
Егер карта көптен бері пайдаланылмаса, оның қолданыстағы кредиттік өнім болып қала беретінін тексеріңіз. Ал жаңа кредит рәсімдеу алдында өзіңіздің кредиттік тарихыңызды қарап, барлық қолданыстағы міндеттемелерді бағалаған пайдалы.
