Бұл дағдыларды университет толық үйретпейді, бірақ мектеп күнде талап етеді.
көрнекілік: saq.kz
Жас мұғалім болып мектепке алғаш келген күн көп адамға таныс. Қолыңда диплом, басыңда жоспар, ал ішіңде — толқу. Бір жағынан, «балаларға білім беремін» деген үлкен ниет бар, екінші жағынан, шынайы мектеп өмірі сені бірден сынай бастайды. Сабақ жоспарың жүргенімен, сыныптағы көңіл-күй басқа болып шығуы мүмкін. Кейде бір ауыз сөзбен бәрін реттей аласың, кейде бірнеше ескерту де әсер етпейді.
Осы сәтте жас мұғалім түсінеді: мәселе тек пәнде емес екен. Мұғалімді ұстап тұратын, алға жетелейтін, күйіп кетуден қорғайтын нәрсе — soft skill. Бұл дағдыларды университет толық үйретпейді, бірақ мектеп күнде талап етеді. Сондықтан төмендегі 10 soft skill — жас мұғалімнің кәсіби өміріндегі нағыз тірек.
Бірінші - коммуникация
Мұғалім үшін сөйлесу — жай ғана сөз айту емес, байланыс орнату. Оқушымен дұрыс тіл табыса алмасаң, сабақ та жүрмейді, нәтиже де болмайды. Ата-анамен қарым-қатынас та осы жерден басталады. Әріптестермен тіл табысу — мектептегі тыныш жұмыс кепілі. Жақсы коммуникациясы бар мұғалім өз ойын да жеткізе алады, қарсы тарапты да тыңдай біледі.
Екінші - эмоцияны басқару
Сыныпта бәрі жоспар бойынша өте бермейді. Бір оқушы жауап бермейді, біреуі кедергі келтіреді, кейде өзің де шаршап келесің. Осындай кезде ашуға ерік беру оңай, бірақ оның салдары ауыр болады. Эмоциясын басқара алған мұғалім жағдайды ушықтырмайды, керісінше сабақты сақтап қалады. Бұл дағды уақыт өте келе емес, саналы түрде қалыптасады.
Үшінші - икемділік
Қағаздағы жоспар — бір басқа, шынайы сынып — бір басқа. Кейде жоспарлаған әдіс жүрмей қалады, кейде балалар мүлде басқа реакция береді. Икемді мұғалім мұндайда саспайды. Ол әдісті өзгертеді, форматты ауыстырады, қажет болса жоспардан шығады. Икемділік — мұғалімнің кәсіби ақылдылығы.
Төртінші - уақытты басқару
Жас мұғалімдер көбіне бәріне үлгергісі келеді. Сабақты да, қағазды да, үйдегі тірлікті де қатар алып жүреді. Бірақ уақытты дұрыс жоспарламаса, бұл жағдай тез шаршатады. Уақытты басқару — артық жұмысты қысқарту емес, басымдықты дұрыс қою. Бұл дағды мұғалімді күйіп кетуден қорғайды.
Бесінші - сыни ойлау
Әр ұсынылған әдіс мінсіз емес. Әр тренд бәріне бірдей сай келе бермейді. Сыни ойлай алатын мұғалім «бәрі істеп жатыр» деп емес, «бұл маған керек пе?» деп ойлайды. Ол ақпаратты сүзгіден өткізеді, өз тәжірибесіне бейімдейді. Осындай мұғалім ғана саналы түрде өседі.
Алтыншы - үздіксіз үйрену дағдысы
Бүгінгі оқушы — кешеғідей емес. Ақпарат тез, қызығушылық өзгермелі. Мұғалім де бір орында тұрмауы керек. Үйрену — курсқа барумен шектелмейді, өздігінен іздену, тәжірибені талдау да соның ішінде. Үйренуге ашық мұғалім оқушыға да үлгі болады.
Жетінші - командамен жұмыс
Мектеп — жалғыз күресетін орын емес. Әріптес, әдіскер, психолог — бәрі бір мақсатта жұмыс істейді. Командамен жұмыс істей алатын мұғалім көмек сұраудан ұялмайды. Ол тәжірибе алмасады, қолдау табады. Бұл — кәсіби өсудің маңызды бөлігі.
Сегізінші - эмпатия
Әр оқушының өз әлемі бар. Кейде ол әлем бізге көрінбейді. Эмпатиясы бар мұғалім баланың әрекетін емес, себебін түсінуге тырысады. Мұндай мұғалімнің сабағында қауіпсіздік бар. Ал қауіпсіз ортада ғана оқушы ашылады.
Тоғызыншы - жауапкершілік пен шекара
Мұғалім — жауапты маман, бірақ бәріне жауап беруге міндетті емес. Өз міндетін, өз шекарасын білмеген мұғалім тез шаршайды. Жауапкершілік пен шекара қатар жүргенде ғана жұмыс жүйелі болады. Бұл — кәсіби есеюдің белгісі.
Оныншы - өзіне сену
Жас мұғалімдер көбіне өздерін кем сезінеді. Тәжірибем аз, жаспын деп ойлайды. Бірақ сенімсіздік жұмыста да байқалады. Өзіне сенетін мұғалім қателіктен қорықпайды, одан сабақ алады. Сенім — тәжірибеден бұрын қалыптасатын ішкі тірек.
Қорытындылай айтқанда, жас мұғалімге мінсіз болу шарт емес. Бірақ өзін дамытуға дайын болу — міндет. Soft skill — бұл сән емес, кәсіби қажеттілік. Осы дағдылар қалыптасқан сайын мұғалім де, сабақ та, нәтиже де өзгереді. Ал ең бастысы — мұғалім өз орнында ұзақ әрі сенімді қалады.
