Көп адам үйіндегі ескі телефон немесе компьютердің ішінде бағалы металл жатқанын білмейді
фото: ЖИ
«Алтын» десе, көпшіліктің ойына бірден зергерлік бұйымдар, сақина, алқа немесе банктегі құймалар келеді. Бірақ бұл бағалы металл біздің күнделікті өмірімізде әлдеқайда жиі кездеседі. Ең қызығы, алтын қазіргі гаджеттер мен тұрмыстық техниканың маңызды бөлшектерінің біріне айналған.
Көп адам үйіндегі ескі телефон немесе компьютердің ішінде бағалы металл жатқанын білмейді. Әрине, тұрмыстық техника мен гаджеттердегі алтын көлемі өте аз. Бірақ оның электроника саласындағы рөлі өте үлкен. Себебі алтын ерекше физикалық қасиеттерге ие металл болып саналады. Сондықтан әлемде ескі техниканы қайта өңдеп, одан алтын бөліп алатын арнайы өндіріс орындары жұмыс істейді. Бұл қазіргі технология әлеміндегі ең қызық әрі маңызды бағыттардың біріне айналып отыр.
Алтын электроникада неге қолданылады?
Электроника өндірісінде алтын кездейсоқ қолданылмайды. Оның бірнеше маңызды артықшылығы бар.
Біріншіден, алтын электр тогын өте жақсы өткізеді. Бұл құрылғылардың тез әрі тұрақты жұмыс істеуіне көмектеседі. Смартфондағы немесе компьютердегі микросхемалар секундына миллиондаған операция орындайды. Осындай кезде сапалы электр байланысы аса маңызды.
Екіншіден, алтын тот баспайды. Көптеген металл уақыт өте келе тотығып, бүлінеді. Ал алтын ылғалдан, ауа әсерінен немесе температура өзгерісінен қорықпайды. Сондықтан ол техника ішіндегі маңызды байланыстарды ұзақ уақыт сақтап тұрады.
Үшіншіден, алтын өте жұмсақ әрі икемді металл. Оны өте жұқа қабат ретінде қолдануға болады. Мысалы, микрочиптердің ішінде көзге көрінбейтін өте ұсақ алтын жолақтар кездеседі.
Осы қасиеттердің арқасында алтын әлі күнге дейін электроника өндірісіндегі ең маңызды металдардың бірі болып қала береді.
Компьютер мен ноутбуктегі алтын
Компьютерлер мен ноутбуктер – ішінде алтын ең көп кездесетін құрылғылардың қатарына жатады. Әсіресе процессор, аналық плата және жедел жад модульдері. Мысалы, процессордың төменгі жағындағы сары түсті ұсақ байланыстардың бір бөлігі алтыннан жасалады. Олар ток пен мәліметті тез жеткізуге көмектеседі. Аналық платадағы кейбір өткізгіштер мен байланыс нүктелері де алтынмен қапталады. Бұл құрылғының қызып кетпеуіне және ұзақ жұмыс істеуіне әсер етеді.
Бұрынғы ескі компьютерлерде алтын көлемі қазіргі құрылғыларға қарағанда көбірек болған. Сондықтан кей адамдар ескі электрониканы жинап, одан бағалы металл алумен айналысады.
Смартфондардың ішінде қанша алтын бар?
Бүгінде смартфон – адам өмірінің ажырамас бөлігі. Бірақ оның ішінде алтын бар екенін көпшілік біле бермейді. Алтын смартфонның микрочиптерінде, камера модульдерінде, SIM-карта байланыстарында, антенна жүйесінде, зарядтау портында қолданылады. Мамандардың айтуынша, бір смартфонның ішінде шамамен 0,02–0,05 грамм алтын болуы мүмкін. Бұл өте аз көрінгенімен, миллиондаған ескі телефон жиналғанда үлкен көлемге айналады. Сол себепті әлемде электронды қалдықтарды қайта өңдеу саласы белсенді дамып жатыр. Кей зауыттар тонна-тонна ескі смартфондарды өңдеп, олардың ішінен алтын, күміс және басқа да металдарды бөліп алады.
Теледидардағы алтынның рөлі
Заманауи теледидарлардың ішінде де алтын қолданылады. Әсіресе LCD, LED және OLED экрандары бар модельдерде алтын кездеседі. Ол көбіне басқару тақшаларында, HDMI және басқа байланыс порттарында, сигнал жеткізетін микросхемаларда болады.
Алтын сигнал сапасын жоғалтпай жеткізуге көмектеседі. Бұл дыбыс пен сурет сапасына тікелей әсер етеді. Сондай-ақ теледидар ішіндегі маңызды бөлшектерді коррозиядан қорғайды. Сондықтан сапалы техникада алтынның қолданылуы жиі кездеседі.
Тоңазытқыш пен кір жуғыш машинадағы алтын
Қазіргі тоңазытқыштар мен кір жуғыш машиналарда күрделі электронды басқару жүйелері орнатылған. Олар температураны бақылайды, режимдерді ауыстырады, энергия тұтынуды реттейді, қауіпсіздік жүйесін басқарады. Осындай электронды тақшаларда алтын жалатылған байланыстар кездеседі. Алтын қолданылғандықтан, жүйелер сенімдірек жұмыс істейді және ұзақ уақыт бұзылмайды. Әсіресе «ақылды» техникада электроника үлесі көбейген сайын алтынның маңызы артып келеді.
Микротолқынды пештегі алтын
Микротолқынды пештің ішінде магнетрон деп аталатын маңызды құрылғы бар. Ол микротолқын шығарып, тағамды қыздырады.
Кейбір модельдерде магнетрон элементтеріне алтын қабат жағылады. Бұл энергияны тиімді таратуға көмектеседі және бөлшектерді тозудан қорғайды. Алтын жылуды жақсы өткізетіндіктен, құрылғының тиімді жұмыс істеуіне де әсер етеді.
Кофемашина мен электр шәйнектегі бағалы металл
Кофемашина мен электр шәйнек сияқты құрылғылардың ішінде де алтын кездеседі. Ол көбіне температура датчиктерінде, термостаттарда, электронды басқару жүйесінде қолданылады.
Алтын байланыстар температураны дәл бақылауға көмектеседі. Сонымен қатар құрылғының қызып кету қаупін азайтады. Сондықтан сапалы техника өндірушілері алтын қолдануға тырысады.
Неге ескі техниканы қайта өңдеу маңызды?
Бүгінде әлемде электронды қалдық мәселесі үлкен проблемаға айналды. Жыл сайын миллиондаған смартфон, компьютер және тұрмыстық техника қоқысқа тасталады. Бірақ олардың ішінде алтын, күміс, мыс, палладий сияқты бағалы металдар бар.
Сарапшылардың айтуынша, кей жағдайда ескі электроникадан алтын алу кен орнынан өндіруден де тиімді болуы мүмкін. Сондықтан көптеген ел ескі техниканы арнайы қабылдау орталықтарына тапсыру жүйесін дамытып жатыр.
Болашақта алтын техникада көбірек қолданыла ма?
Технология дамыған сайын электроникаға деген сұраныс артып келеді. Жасанды интеллект, робот техникасы, «ақылды үй» жүйелері мен электромобильдер де бағалы металдарды қажет етеді.
Дегенмен алтын өте қымбат металл болғандықтан, ғалымдар оның орнын басатын балама материалдарды іздеп жатыр. Бірақ әзірге алтынның қасиеттерін толық алмастыратын материал табылған жоқ. Сондықтан ол алдағы жылдары да гаджеттер мен электроника өндірісінде маңызды рөл атқара береді.
Мүмкін, келесі жолы ескі телефоныңызды тастамас бұрын, оның ішінде нағыз алтын жатқанын еске түсірерсіз.
Дайындаған: Б. ЕРМАН,
ТАҒЫ ДА ОҚЫҢЫЗ:
Пикникке шыққанда қажет болатын 10 гаджетЖас босанған анаға балалар киімін емес, гаджет сыйлаған дұрыс
