Бұл – қоғамдық қауіпсіздікті нығайтуға, жастардың денсаулығын қорғауға және салауатты ұлт қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам.
көрнекілік үшін фото: ЖИ
2026 жыл Қазақстан үшін қоғамдық қауіпсіздік пен ұлт денсаулығын қорғауда жаңа кезеңнің бастауы болды. Мемлекет есірткі бизнесіне, синтетикалық есірткінің таралуына және темекі өнімдерін тұтынуға қарсы бұрын-соңды болмаған кешенді шараларды қолға алды. Бұл бағыттағы жұмыстар тек құқық қорғау органдарының операцияларымен ғана шектелмей, цифрлық технологияларды енгізу, қаржылық бақылауды күшейту, халықаралық ынтымақтастықты кеңейту және заңнаманы қатаңдату арқылы жүзеге асырылуда.
2026–2028 жылдарға арналған нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы күрестің жаңа кешенді жоспарына 18,2 миллиард теңге бөлінуі – мемлекеттің бұл мәселеге стратегиялық деңгейде қарап отырғанының айқын дәлелі.
Синтетикалық есірткіге қарсы күрес
Жылдың алғашқы алты айында құқық қорғау органдары есірткі қылмысына қарсы күресті жаңа деңгейге көтерді. Бұрынғыдай тек тасымалдаушыларды ұстаумен шектелмей, олардың өндірістік базасын, қаржылық тетіктерін және интернет арқылы жұмыс істейтін желілерін жоюға басымдық берілді.
Бірінші жартыжылдықта республика бойынша 1885 есірткі қылмысының жолы кесілді. Алты ұйымдасқан қылмыстық топтың, оның ішінде бір трансұлттық топтың қызметі тоқтатылды. Арнайы операциялар барысында тоғыз ұйымдастырушы мен жиырма тоғыз белсенді қатысушы қолға түсті.
Заңсыз айналымнан жеті тоннадан астам есірткі, оның ішінде 500 килограмнан астам синтетикалық зат тәркіленді. Бұдан бөлек, 12 тоннадан астам прекурсор алынып, шамамен 1,5 тонна дайын синтетикалық есірткінің қара нарыққа шығуына тосқауыл қойылды.
Интернеттегі есірткі саудасына цифрлық тосқауыл
Бүгінде есірткінің негізгі саудасы интернетке көшкені белгілі. Сондықтан мемлекет цифрлық кеңістікті бақылауға ерекше назар аударды.
«Кибернадзор» жүйесі арқылы 15 мыңнан астам заңсыз интернет-ресурс анықталып, бұғаттауға жіберілді.
Қаржылық бақылау да күшейді. «Антифрод-центр» арқылы есірткі бизнесінде пайдаланылған 9 мыңға жуық банк картасы бұғатталып, 135 миллион теңге көлеміндегі қаражатқа шектеу қойылды.
Сонымен қатар күмәнді операцияларға қатысы болуы мүмкін 26 мың криптоәмиян қаржылық мониторинг органдарының тексеруіне жолданды.
Бұл – есірткі бизнесіне тек күштік әдістермен емес, оның қаржы көздерін жабу арқылы күресудің нақты үлгісі.
Халықаралық ынтымақтастық күшейді
Есірткі бизнесі шекара танымайтындықтан халықаралық әріптестік те жаңа деңгейге көтерілді.
Мамыр айында Қазақстан мен Украинаның құқық қорғау органдары бірлескен операция өткізіп, қазақстандықтарды есірткі саудасына тартқан ірі нарко-колл-орталықтың қызметін тоқтатты. Нәтижесінде 11 адам қамауға алынды.
Өңірлердегі жұмыстар да нақты нәтиже көрсетті.
Мәселен, Қостанай облысында 230 килограмнан астам есірткі тәркіленіп, жалпы есірткі қылмысы 37 пайызға азайды.
Жітіқара қаласында әлеуметтік желілер арқылы есірткіні жарнамалап, сатумен айналысқан SMM-маман жеті жылға сотталды.
Ал Шығыс Қазақстан облысында жүзеге асқан «STOP наркотик!» пилоттық жобасы қоғамның белсенділігін арттырып, құқық қорғау органдарына нақты ақпарат берген азаматтарды материалдық ынталандырудың тиімді екенін көрсетті.
Темекіге қарсы саясат нақты нәтиже бере бастады
Қазақстанда темекі өнімдерін тұтынуды азайту бағытындағы саясат та өз жемісін беріп жатыр.
2026 жылғы ұлттық зерттеу нәтижесінде 15 жастан асқан тұрғындар арасындағы темекі шегу деңгейі 15,1 пайызға дейін төмендегені анықталды. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 17,5 пайыз болған.
Яғни қысқа уақыт ішінде мыңдаған азамат зиянды әдеттен бас тартқан.
Вейптерге заң жүзінде тосқауыл қойылды
2026 жылғы ең маңызды шешімдердің бірі – электронды темекілерге қатысты қабылданған қатаң заң.
Қазақстанда енді вейптерді, олардың сұйықтықтарын және хош иістендіргіштерін әкелуге, өндіруге әрі сатуға толық тыйым салынды.
Заңды бұзғандар үшін қылмыстық жауапкершілік белгіленді. Вейп сатқан адамдар 50 тәулікке дейін қамауға алынуы мүмкін. Ал ұйымдасқан түрде немесе ірі көлемде таратқан жағдайда бес жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.
Бұл шаралардың нәтижесі де көп күттірген жоқ.
Вейп пайдаланушылардың үлесі 0,4 пайызға, ал IQOS пен glo секілді қыздырылатын темекі жүйелерін қолданушылар 0,9 пайызға дейін төмендеді.
Қаржылық мониторинг агенттігі Ақмола облысында әлеуметтік желілер арқылы заңсыз вейп саудасын ұйымдастырған топтың қызметін әшкереледі.
Тергеу барысында олардың «дропперлердің» банк карталарын пайдаланып келгені анықталды. Қылмыстық топтың заңсыз табысы 221 миллион теңгеден асқан.
Бұл оқиға интернет арқылы жүргізілетін көлеңкелі бизнестің де мемлекет бақылауынан тыс қалмайтынын көрсетті.
Баға өсіп, тұтыну азайды
Темекіге қарсы күрестегі тағы бір маңызды құрал – салық және баға саясаты.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап темекінің ең төменгі бағасы 970 теңге болып белгіленсе, 1 тамыздан бастап 1060 теңгеге дейін көтерілді. Ал келесі жылдан бастап бұл көрсеткіш 1120 теңгеге жетеді.
Бағаның өсуі ішкі тұтынудың төмендеуіне ықпал етті.
Қызығы, елімізде темекі өндірісі 35,2 пайызға өсіп, 14,2 миллиард данаға жеткенімен, ішкі нарықтағы сатылым 39,9 пайызға қысқарды.
Өндірілген өнімнің негізгі бөлігі экспортқа бағытталды. Шетелге шығарылған темекі көлемі бір жылдың ішінде 3,7 есе артты.
Бұл ішкі нарықтағы сұраныстың төмендеп, отандық өндірушілердің сыртқы нарыққа көбірек бет бұра бастағанын көрсетеді.
Мемлекеттік саясаттың алғашқы нәтижесі
2026 жылдың бірінші жартыжылдығы Қазақстанның тәуелділікпен күресте жаңа модельге көшкенін байқатты.
Құқық қорғау органдары қылмыстық инфрақұрылымды жойып, қаржы арналарына тосқауыл қойса, заң шығарушы билік вейптерге толық тыйым енгізді. Ал экономикалық тетіктер темекі тұтынуды азайтуға ықпал етті.
Бұған қоса цифрлық бақылау жүйелері, халықаралық ынтымақтастық, азаматтардың белсенді қатысуы және ғылыми мониторинг тәсілдерінің енгізілуі бұл бағыттағы жұмыстың тиімділігін арттыра түсті.
Тәуелділікпен күрес бір күнде нәтиже бермейтіні анық. Алайда 2026 жылдың алғашқы алты айындағы көрсеткіштер Қазақстанның бұл бағытта жүйелі әрі ұзақ мерзімді саясат жүргізіп отырғанын дәлелдейді. Бұл – қоғамдық қауіпсіздікті нығайтуға, жастардың денсаулығын қорғауға және салауатты ұлт қалыптастыруға бағытталған маңызды қадам.
