Көптеген ұстаздар ашық сабақ алдында қобалжу сезінеді.
фото: ЖИ
Ашық сабақ – мұғалім жұмысының ең жауапты кезеңдерінің бірі. Көп жағдайда бұл тек сабақ емес, педагогтің кәсіби деңгейін бағалау алаңы ретінде қабылданады. Сондықтан көптеген ұстаздар ашық сабақ алдында қобалжу сезінеді. Бұл қалыпты құбылыс екенін зерттеулер де көрсетеді. Педагогикалық ортадағы стресс деңгейі жоғары екенін халықаралық деректер дәлелдейді: мұғалімдердің шамамен 46%-ы күнделікті жұмыс барысында стресс сезінетінін айтқан, ал бұл күй көбіне бағалау, бақылау және кәсіби талаптармен байланысты.
Сарапшылардың пікірінше, ашық сабақ алдындағы қорқыныштың негізгі себебі – бағаланудан қауіптену. Мұғалімдер бір ғана сабақ арқылы кәсіби деңгейі анықталады деп ойлайды. Мұндай жағдайда кез келген қате үлкен кемшілік ретінде қабылданады деген ішкі қысым пайда болады. Бақылау сабақтары кезінде мұғалімдер өздерін тек оқушылар емес, әкімшілік те бақылап отырғанын сезінеді, бұл қобалжуды күшейтеді. Кейбір зерттеулерде мұғалімдер сабақ бақылауы кезінде ең үлкен алаңдаушылық «сынға ұшырау» қорқынышымен байланысты екені айтылған.
Психологтар мұндай жағдайда қорқыныштың басты себебі – белгісіздік екенін айтады. Ашық сабақта оқушылардың реакциясын толық бақылау мүмкін емес. Сонымен қатар, техникалық құралдардың жұмыс істемеуі немесе жоспардың өзгеруі сияқты факторлар да стресс тудырады. Жалпы алғанда, педагогика саласы жоғары қысымды мамандықтардың бірі саналады, ал жоғары стресс деңгейі мұғалімнің сабақтағы мінез-құлқына және оқушылармен қарым-қатынасына әсер етуі мүмкін.
Ашық сабақ алдындағы қорқынышты азайтудың алғашқы жолы – дайындықты шамадан тыс күрделендірмеу. Тәжірибелі әдіскерлер ашық сабақта ерекше шоу ұйымдастыру міндет емес екенін айтады. Керісінше, мұғалім күнделікті қолданатын әдістерін көрсеткені тиімді. Себебі тым күрделі жоспар қобалжуды күшейтеді. Қарапайым, нақты құрылым сенімділік береді.
Екінші маңызды тәсіл – сценарий емес, мақсатқа сүйену. Ашық сабақта барлық қадамды жаттап алу кері әсер беруі мүмкін. Егер жоспардан ауытқу болса, мұғалім абдырап қалады. Сондықтан сарапшылар сабақ мақсатын нақтылап, соған жетуге бағытталған икемді жоспар ұсынуды дұрыс деп санайды. Бұл әдіс күтпеген жағдайларда да сабақты еркін жүргізуге мүмкіндік береді.
Үшінші фактор – психологиялық дайындық. Зерттеулерде мұғалімнің эмоционалды күйі сабақ сапасына әсер ететіні көрсетілген. Жоғары стресс деңгейі мұғалімнің оқушылармен қарым-қатынасына және оқыту тәсілдеріне ықпал етуі мүмкін. Сондықтан ашық сабақ алдында тыныс алу жаттығулары, қысқа сергіту, өзін-өзі сендіру әдістері ұсынылады.
Төртінші ұсыныс – тәжірибелік репетиция. Әдіскерлер ашық сабақ алдында бір рет сыныпта немесе әріптестермен сабақ өткізіп көруді тиімді деп санайды. Бұл мұғалімге уақытты дұрыс бөлуге және әлсіз тұстарды анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, мұғалім өз жоспарына сенімді бола бастайды.
Бесінші тәсіл – бақылауды бағалау емес, кері байланыс ретінде қабылдау. Сарапшылар бақылау сабағының негізгі мақсаты кемшілік табу емес, кәсіби дамуға бағытталғанын атап өтеді. Мұндай көзқарас мұғалімнің ішкі қысымын азайтады. Ашық сабақтан кейін алынған ұсыныстарды тәжірибеде қолдану кәсіби өсуге мүмкіндік береді.
Қорытындылай келе, ашық сабақ алдындағы қорқыныш – көптеген мұғалімдерге тән табиғи құбылыс. Бұл кәсіби жауапкершіліктің белгісі ретінде де қарастырылады. Дегенмен дұрыс дайындық, қарапайым жоспар және психологиялық сенімділік бұл қобалжуды айтарлықтай азайтады. Ашық сабақ мінсіз өтуі міндет емес, ең бастысы – оқыту процесінің жүйелі әрі түсінікті болуы.
