Оның себебін білсеңіз, шешімін табу да қиын болмайды
Ағаштағы жемістердің піспей жатып төгілуі – жиі кездесетін өзекті мәселе. Табиғи физиологиялық процесс пен сыртқы стресс факторларының әсерінен пайда болады.
Бұл жайсыз құбылыс бағбандарға өте таныс. Мәселенің басты себептерін және қалай алдын алуға болатынын талдап көрейік.
1. Микроэлементтер мен қоректік заттар жетіспейді
Жемістің дұрыс қалыптасуы мен бұтақта берік тұруы үшін макро және микроэлементтердің теңгерімі өте маңызды.
Бор (B). Ең жиі кездесетін себеп. Бор жетіспесе, жеміс түйіні әлсіз болады және сабағы тез үзіліп кетеді.
Калий (K) және Фосфор (P). Бұл элементтер тамыр жүйесін нығайтып, жемістің пісіп-жетілуіне қуат береді. Су алмасуына және жалпы төзімділікке жауап береді. Калий жетіспесе, ағаштың физиологиялық тұрақтылығы төмендеп, жеміс түсуі күшейеді.
Азот (N) тапшылығы немесе артықшылығы. Азоттың теңгерімі өте маңызды.
– Артық болса: ағаш вегетативті өсуге (жапырақ, өркен) күш жұмсап, жеміс сақталуы нашарлайды.
– Тапшы болса: фотосинтез әлсіреп, жемісті ұстап тұруға күші жетіспейді.
Кальций (Ca). Жеміс қабығы мен жасушаларының қабырғасын қатайтады. Кальций жетіспеушілігі көбіне жемістің ішкі бұзылуына (шірік, жұмсару) әкеледі, бірақ ол тікелей негізгі түсу факторы болып саналмайды.
2. Қолайсыз сыртқы жағдайлар
Ылғалдың біркелкі болмауы. Топырақ қатты құрғап кетіп, артынан бірден көп суарылса, ағаш стресс алып, жемісін төгеді.
Көктемгі үсік. Гүлдеу кезіндегі суық түйіннің ішін зақымдайды. Мұндай жеміс сәл өскенмен, бәрібір түсіп қалады.
Күннің ыстығы мен құрғақ жел. Ағаш ылғалды сақтау үшін өзін-өзі қорғап, жемістерінен арыла бастайды.
3. Физиологиялық (табиғи) реттелу
Көптеген жеміс ағаштары артық түйіндерді өздігінен түсіреді. Бұл құбылыс «маусымдық түсу» (June drop) деп аталады. Әсіресе алмада жақсы байқалады.
Бұл – ағаштың қоректік заттар мен энергияны тиімді бөлу механизмі. Егер түйін тым көп болса, ағаш олардың бір бөлігін тастап, қалғанын сапалы өсіруге тырысады.
4. Зиянкестер мен аурулар
Жеміс жегісі (плодожорка). Жемістің ішіне кіріп, дәнін зақымдайды. Мұндай жеміс міндетті түрде түседі.
Алмұрт псилласы (медяница). Жапырақ пен жас өркендерді зақымдап, ағаштың жалпы әлсіреуіне әкеледі.
Саңырауқұлақ аурулары (мысалы, жапырақ бұйралануы). Фотосинтезді төмендетіп, жеміс сақталуына кері әсер етеді.
Бұл – жалпы себептер. Әлі де нақтырақ түсіну үшін кең таралған жміс ағатарын жеке-жеке талдап көрейік. Себебі әрқайсының өзіндік «назы» бар.
Алма
Алма ағашында жемістің түсуі көбіне екі кезеңде болады: маусым айындағы табиғи тастау (ағаш өзі көтере алмайтын артық түйіндерді тастайды) және пісуге таяғандағы түсу.
Негізгі себебі – бор мен калийдің жетіспеуі.
Сондай-ақ, алма жеміс жегісі құрты алманың ішіне кіріп, дәнін жеп қойса, алма міндетті түрде піспей түседі.
Шешімі: Маусым айында бор қышқылымен (борная кислота) жапырақтан қоректендіру және зиянкестерге қарсы уақытылы дәрілеу.
Өрік
Өрік – өте сезімтал жеміс. Оның мерзімінен бұрын төгілуі көбіне ауа райы мен топыраққа байланысты.
Негізгі себебі – кальцийдің жетіспеуі. Өрік — сүйекті жеміс, ал сүйектің қатуы үшін кальций ауадай қажет. Егер топырақ қышқыл болса, кальций сіңбейді. Сондай-ақ, көктемгі түндегі салқындық та әсер етеді.
Шешімі: Топыраққа күл немесе доломит ұнын шашу (қышқылдықты азайту үшін) және кальций селитрасымен суару.
Алмұрт
Алмұрт алмаға қарағанда ылғалды көбірек талап етеді. Жемісінің піспей жатып, мерзімінен ерте төгілуіне негізгі себеп – судың жетіспеушілігі және фосфор тапшылығы. Егер жаз ыстық болып, алмұрт дұрыс суарылмаса, ол жемісін бір түнде төгіп тастауы мүмкін. Сондай-ақ медяница (алмұрт биті) зиянкесі де себеп болады.
Шешімі: Тамыр айналасын мульчалау (ылғал сақтау үшін) және суперфосфат тыңайтқышын беру.
Шабдалы
Шабдалы — жылу сүйгіш және күтімі нәзік ағаш. Жемісінің көктей үзілуіне негізгі себебі: жемістің шамадан тыс көп болуы және «жапырақ бұйралануы» ауруына душар болуы. Шабдалы өте көп түйін салады, егер оны қолмен сиретпесе, ағаштың күші жетпей, жартысын піспей жатып тастайды. Оған қоса, азот пен бордың үйлесімі бұзылғанда төгіледі.
Шешімі: Көктемде түйіндерді қолмен сирету (әр жемістің арасы 10-15 см болуы керек) және мыс купоросымен ауруларға қарсы өңдеу.
Алдын алу шаралары
- Күз бен көктемде ағаш түбіне шіріген көң немесе компост тастаңыз. Олар топырақты микроэлементтермен байытады.
- Мамыр-маусым айларында 10 литр суға 5-10 грамм бор қышқылын ерітіп, ағаштың жапырақтарына шашыңыз. Бұл жемістің түсуін 30-40%-ға азайтады.
- Дұрыс суару режимін сақтаңыз. Ағашты жиі-жиі үстіртін суарғаннан көрі, аптасына не 10 күнде бір рет, бірақ тамыры терең жібитіндей етіп мол суарған дұрыс.
Жемістің мерзімінен бұрын түсуі – бір ғана себептен емес, бірнеше фактордың жиынтығынан туындайтын күрделі құбылыс. Негізгі рөлді су режимі, ағаштың физиологиялық жағдайы және қоректік теңгерім атқарады. Дұрыс агротехника қолдану арқылы бұл мәселені айтарлықтай азайтуға болады.
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ:
Ірімшік неге кеуіп қалады және оны қалай қайта жұмсартуға болады?
