Ғалымдар Каспий теңізінде жаңа аралдың пайда болуын жаман белгі деп атады

ERNUR.KZ. Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде, Қазақстанға тиесілі Құлалы аралының маңында шағын жаңа арал пайда болды. Ғалымдар бұл құбылысты Каспийдегі су деңгейінің тоқтаусыз төмендеп жатқанын білдіретін қауіпті белгі деп санайды, деп жазады tengrinews.kz.

Жаңа құрлық учаскесі жақында жүргізілген аэрофототүсірілім кезінде анықталған. Су деңгейінің түсуіне байланысты теңіз түбі біртіндеп ашылып, жаңа аралдар мен құрлық алқаптары қалыптасып жатыр.

Эколог әрі белсенді Данияр Әкімжановтың айтуынша, бұл Құлалы аралы маңындағы жалғыз мұндай арал емес. Кейінгі төрт-бес жылда мұнда бірнеше жаңа арал пайда болған.

Сонымен қатар мамандар жаңа аралдардың бәрі бірдей сақталып қалмауы мүмкін екенін атап өтті. Олардың алдағы тағдыры толқындарға, желге, теңіз түбінің бедеріне және Каспий деңгейінің өзгеруіне байланысты. Кейбір учаскелер ұлғайып, материкпен қосылуы немесе қайтадан су астында қалуы мүмкін.

Су деңгейінің төмендеуі әсіресе Каспийдің таяз солтүстік және солтүстік-шығыс бөліктерінде, соның ішінде Қазақстан жағалауында айқын байқалады.

Каспий теңізі қазақ ғылыми-зерттеу институтының бақылау деректеріне сәйкес, 1996 жылдан 2025 жылға дейін бұл сектордағы су деңгейі шамамен 2,45 метрге төмендеген. Құлалы аралындағы мониторинг станциясында 2026 жылдың шілде айында орташа су деңгейі минус 29,42 метрді құрады. Бұл бақылау кезеңіндегі ең төменгі көрсеткіш болды.

Ғалымдар Солтүстік Каспийдің терең еместігімен және түбінің жайпақ бедерімен ерекшеленетінін айтады. Сондықтан су деңгейінің тіпті бірнеше метрге төмендеуі жағалау сызығының едәуір шегінуіне әкеп соғуы мүмкін.

Соңғы спутниктік зерттеулердің мәліметі бойынша, 2016 жылдан 2025 жылға дейін Солтүстік-Шығыс Каспийдің кейбір аудандарында Қазақстанның жағалау сызығы 20 шақырымнан астам қашықтыққа шегінген.

Ғалымдар Каспий деңгейінің төмендеуін бір ғана себеппен емес, климаттық өзгерістер мен антропогендік әсерлердің жиынтығымен байланыстырады. Бұл ретте Солтүстік Каспий ерекше қауіп аймағында тұр. Су деңгейінің одан әрі төмендеуі мұнда теңіз түбінің үлкен бөліктерінің ашылуына және жағалау сызығының айтарлықтай өзгеруіне әкелуі мүмкін.

Ғалымдар су деңгейінің өзгеруі Каспийдің географиясына ғана емес, оның экожүйесіне де әсер етіп, жануарлардың, атап айтқанда, итбалықтардың үйреншікті мекендеу орындарын өзгертіп жатқанын атап өтті.

Су деңгейінің өзгеруі бекіре тұқымдас балықтардың уылдырық шашатын жерлеріне, сулы-батпақты алқаптарға және Каспийдің басқа да экожүйелеріне әсер етуі мүмкін. Каспий теңізінің таязлануы сондай-ақ порттарға, кеме қатынасына және балық шаруашылығына да қауіп төндіреді.

Зерттеушілер ескертеді: Каспий деңгейінің 5–10 метрге түсуі маңызды экожүйелердің жұмысын айтарлықтай бұзып, құны миллиардтаған доллар болатын азаматтық және өнеркәсіптік инфрақұрылымға қауіп төндіруі мүмкін.