ЕРТЕҢГЕ ҚАЛДЫРА БЕРУДІ (прокрастинация) қалай қоюға болады?

сурет: linkedin.com

Студент өмірі сырттай қарағанда еркін, қызық, мүмкіндігі көп кезең сияқты көрінеді. Бірақ осы еркіндіктің ішінде көзге көрінбейтін бір қиындық бар. Ол – істі кейінге қалдыру әдеті. «Әлі уақыт бар», «ертең бастаймын», «бір күнде жасап тастаймын» деген ойлар таныс шығар. Басында бұл жай ғана ұсақ әдет сияқты сезіледі. Алайда уақыт өте келе ол үлгерімге де, көңіл күйге де әсер ете бастайды.

Ертеңге қалдыру көбіне жалқаулықтан емес, ішкі күйзелістен пайда болады. Кейде тапсырма тым күрделі көрінеді, кейде неден бастау керектігі түсініксіз болады, ал кейде қорқыныш кедергі жасайды: «жақсы істей алмасам ше?» деген ой мазалайды. Осындай сәтте ми ең оңай жолды таңдайды – тапсырманы кейінге ысырады. Бір сәтке жеңілдік сезілгенімен, уақыт өткен сайын мазасыздық күшейе береді.

Бұл әдеттен арылудың алғашқы қадамы – өзіңізді кінәламау. «Мен жалқаумын» деген ой мәселені шешпейді. Керісінше, әрекетке деген сенімді азайтады. Оның орнына «маған бастау қиын болып тұр» деп шынайы себепті мойындау маңызды. Себеп анықталғанда ғана шешім табылады.

Көп жағдайда бастау – ең қиын бөлік. Сондықтан үлкен тапсырманы кішкентай қадамдарға бөлу тиімді. Мысалы, «реферат жазу» емес, «тақырып таңдау», «екі дереккөз табу», «кіріспені жазу» сияқты нақты әрекеттер. Кішкентай қадам орындалған сайын ішкі қарсылық азаяды. Қозғалыс басталған жерде мотивация да пайда болады.

Уақытты емес, назарды басқару да маңызды. Кейде студент сағаттап үстел басында отырғанымен, нақты жұмыс істемейді. Себебі телефон, әлеуметтік желі, сыртқы алаңдатушылар көп. Осындайда қысқа уақытқа толық шоғырлану әдісі көмектеседі. Мысалы, 25 минут тек бір тапсырмамен айналысып, кейін 5 минут демалу. Қысқа аралықтар миды шаршатпайды әрі жұмысты жеңілдетіп көрсетеді.

Тағы бір әсерлі тәсіл – «мінсіз емес, дайын» қағидасы. Көп студент жұмысты керемет етіп жасағысы келеді, сондықтан мүлде бастамай жүреді. Ал шын мәнінде алғашқы нұсқа мінсіз болмауы қалыпты жағдай. Ең бастысы – бастау және аяқтау. Кейін түзетуге әрқашан мүмкіндік бар.

Қоршаған орта да үлкен рөл атқарады. Егер айналаңызда үнемі кейінге қалдыратын адамдар болса, бұл әдет сізге де жұғады. Ал керісінше, мақсатқа ұмтылатын орта әрекетке шабыт береді. Кейде жай ғана кітапханаға барып отырудың өзі өнімділікті арттырады. Себебі орта сіздің көңіл күйіңізді өзгертеді.

Ең маңыздысы – өз уақытыңыздың құндылығын сезіну. Студенттік жылдар өте тез өтеді. Бүгін кейінге қалған іс ертең жиналып, үлкен жүкке айналуы мүмкін. Ал кішкентай қадаммен дер кезінде басталған жұмыс керісінше жеңілдік сыйлайды, өзіңізге деген сенімді күшейтеді.

Сондықтан өзіңізге бір сұрақ қойып көріңіз: сіз шынымен шаршағандықтан кейінге қалдырасыз ба, әлде тек бастауға батылдық жетпей ме? Егер екінші жауап жақын болса, дәл қазір бір кішкентай қадам жасаңыз. Үлкен өзгеріс көбіне дәл осындай қарапайым әрекеттен басталады.