Әлемдегі ең беделді стипендияның иегері атанған Асель Ибадулланың ғылымдағы жолы
Кейде әлеуметтік желіні ашып қалсаң, «Стэнфордта оқып жатыр», «толық грант жеңіп алды», «әлемдегі ең мықты университеттердің біріне түсті» деген жаңалықтар көзге түседі. Көбіміз сол жерде тоқтап қаламыз: «Ол басқа деңгей», «оған оңай болған шығар», «бізге ондай мүмкіндік жоқ».
Ал шын мәнінде сол Стэнфордқа апарған жол да қарапайым аудиториядан, кәдімгі студенттік күмән мен қорқыныштан басталғанын біле бермейміз.
Солардың бірі — Асель Ибадулла. Бүгінде ол Стэнфорд университетінің PhD докторанты, әрі әлемдегі ең беделді гранттардың бірі — Knight-Hennessy стипендиясының иегері.
Асель — Қазақстаннан шыққан жас ғалым. Ол өз жолын Назарбаев Университетінен бастаған. Бакалавриатты биологиялық ғылымдар бағыты бойынша оқыған.
Бұл жерде бір маңызды нәрсені айту керек: Асель «вундеркинд» болып туған жоқ, бір күнде ғалым болып кеткен жоқ. Ол да біз сияқты студент болған. Сабақ оқыған, қиналған, бағыт іздеген, «дұрыс таңдау жасап жүрмін бе?» деген сұрақтарды өзіне қойған.
Кейін Асель Йель университетінде магистратураны аяқтайды. Бұл — өз алдына үлкен жетістік. Сол жерде ол медицина саласындағы зерттеу орталықтарында жұмыс істеп, нақты ғылыми жобаларға араласады. Тіпті COVID-19-ды ерте анықтауға арналған халықаралық зерттеулерге қатысқан.
Яғни оның жолы бір ғана дипломмен шектелмейді. Ол білімді тек «қағаз үшін» емес, нақты мәселені шешу үшін алған.
Көп студент үшін Стэнфорд — жай ғана арман. Ал Асель үшін бұл — жүйелі жоспардың нәтижесі.
Ол ғылыми бағытын ерте анықтады, тәжірибе жинады, халықаралық ортада жұмыс істеді, зерттеу жүргізді, ең бастысы — өз не үшін оқитынын нақты білді.
Стэнфордтың PhD бағдарламасына түсу — оңай емес. Ал оған қоса Knight-Hennessy стипендиясын алу — тіпті сирек жағдай. Бұл стипендия:
- оқу ақысын толық жабады
- тұру, медициналық сақтандыру, зерттеу шығындарын қамтиды
- әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған ең мықты студенттерге ғана беріледі
Айтпақшы, бұл гранттың жалпы құны шамамен 700 мың АҚШ долларына тең. Бірақ мәселе ақшада емес. Мәселе — сол сенімде. Стэнфорд Асельге: «Сенің ойың, сенің зерттеуің, сенің мақсатың бізге керек» деді.
Асельдің зерттеу бағыты — денсаулық сақтау, медициналық саясат, аурулардың алдын алу. Ол әсіресе дамушы елдердегі, соның ішінде Қазақстандағы мәселелерге бейжай қарамайды.
Жұқпалы емес аурулар, психикалық денсаулық, дұрыс шешім қабылдау жүйелері — бұл тек ғылым емес, бұл нақты адамдардың өмірі.
Асель бір сөзінде:
«Ғылым — тек зертхана үшін емес, қоғам үшін жұмыс істеуі керек»,- дейді
Бұл сөздер бүгінгі студентке де ой салуы керек. Сен қай мамандықта жүрсең де, өзіңе «менің білімім кімге пайда әкеледі?» деген сұрақ маңызды.
Неге бұл оқиға студенттер үшін маңызды?
Асельдің тарихы — «мен де істей аламын» деген ойды оятатын тарих.
Ол шетелде туған жоқ. Ағылшын тілін бес жасынан жетік білмеген. Артында миллиондаған қаржысы бар әулет тұрған жоқ. Бірақ:
- еңбектенді
- жүйелі жоспары болды
- жауапкершілік сезінді
- ең бастысы — өзіне деген сенім болды
Көп студент «уақытым өтіп кетті» дейді. Асельдің жолы бір нәрсені дәлелдейді: уақыт емес, бағыт маңызды.
Бірақ бір нәрсені ұмытпа:
Стэнфордқа бірден түсу міндет емес. Бірақ сол бағытқа қарай жүру — әркімнің қолынан келеді.
Бір курс. Бір жоба. Бір ғылыми мақала. Бір халықаралық бағдарлама. Бір дұрыс шешім — бәрі үлкен жолдың басы.
Асель Ибадулланың тарихы — «таңдаулы адамдар ғана жетістікке жетеді» деген мифті бұзатын мысал. Бұл — қазақ студентінің де әлемдік ғылымда өз орны бар екенін дәлелдейтін оқиға.
