Әдіс шынымен әсерлі ме?
Сурет: ЖИ
Соңғы уақытта әлеуметтік желіде «ағзаны майлау» әдісі кеңінен тарап кетті. Оны ішекті жақсартып, ас қорытуды реттеп қана қоймай, артық салмақтан арылуға көмектесетін әмбебап тәсіл ретінде ұсынып жүргендер көп. Әдіс шынымен артық майдан арылуға әсер ете ме? Оның қандай пайдасы бар және кімдерге абай болған жөн?
АҒЗАНЫ МАЙЛАУ деген не?
«Ағзаны майлау» деп таңертең ашқарынға аз мөлшерде табиғи өсімдік майын ішуді айтады. Кейде оған аздап лимон шырынын қосады. Бұл әдет асқорыту жүйесін іске қосып, өт сұйықтығының бөлінуін ынталандырып, ішектің жұмысын реттейді деген пікір бар.
Алайда оны ғажайып ем ретінде қабылдауға болмайды. Өсімдік майы – дәрі емес, кәдімгі тағамдық өнім. Оның әсері негізінен құрамындағы май қышқылдарына байланысты. Майы бар тағам ағзаға түскен кезде өт қабы жиырылып, өт ішекке бөлінеді. Бұл – ағзадағы қалыпты физиологиялық процесс.
Дені сау адамда мұндай реакция асқорытуды жеңілдетуі мүмкін. Бірақ өтінде тас бар немесе өт жолдарына қатысты ауруы бар адамдарда ауырсыну мен басқа да асқынуларды туындатуы ықтимал.
Қандай пайдасы болуы мүмкін?
Аз мөлшердегі өсімдік майы ас мәзірін пайдалы қанықпаған май қышқылдарымен, соның ішінде омега-3 және омега-6-мен толықтыра алады. Сонымен қатар майда еритін кейбір пайдалы заттардың ағзаға сіңуіне көмектеседі.
Кей адамдарда таңертең май қабылдағаннан кейін іш қату процесі жеңілдеуі мүмкін. Бірақ оны барлығында міндетті түрде болады деп айтуға болмайды.
Майлар ағзаға қажет. Олар жасушалардың қабықшаларын түзуге, кейбір гормондарды синтездеуге, жүйке жүйесінің жұмысына қатысады. Сонымен қатар A, D, E және K дәрумендерінің сіңуіне көмектеседі. Мұнда маңыздысы – пайдалы май көздерін таңдап, мөлшерін бақылау.
Кейбір тазартылмаған өсімдік майларында антиоксиданттар болады. Олардың мөлшері майдың қандай шикізаттан жасалғанына, өндіру тәсіліне, қаптамасына және қалай сақталғанына байланысты.
Қай майды таңдаған дұрыс?
- Ағзаға бәрінен артық пайдалы дейтін ерекше бір түрі жоқ. Май таңдағанда дәміне, ағзаға әсеріне, сақтау шарттарына және жалпы тамақтану рационына мән берген жөн.
- Таңертең қолданатын болсаңыз, құрамы ашық әрі анық көрсетілген, сапалы, жарамдылық мерзімі өтпеген тағамдық майды таңдаңыз. Көбіне зәйтүн, зығыр, күнжіт немесе авокадо майы қолданылады. Күнбағыс майын да пайдалануға болады. Бастысы – өнімнің сізге жағуы және ағзаның оны жақсы қабылдауы.
- Майды өндірушінің сақтау жөніндегі нұсқаулығына сәйкес сақтаңыз. Кейбір тазартылмаған майлар тез тотығады, сондықтан бөтелкесін ашқаннан кейін тоңазытқышта сақтау қажет болуы мүмкін.
- Егер майдың иісі қатты өзгеріп, ащы немесе кермек, жағымсыз иіс пайда болса, оны ішпеген дұрыс.
- Бірден бірнеше майды араластырып ішудің де қажеті жоқ.
- Эфир майларымен шатастырмаңыз. Оларды ішке қабылдауға болмайды, себебі тағамдық өсімдік майы емес және денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін.
АҒЗАНЫ МАЙЛАУды қалай қауіпсіз жасауға болады?
Егер осы тәсілді байқап көргіңіз келсе, бірден көп мөлшер ішпеген дұрыс. Алдымен жарты шай қасықтан бастап көріңіз. Таңертең қабылдап, 10–15 минуттан кейін таңғы ас ішіңіз. Егер жағымсыз әсер байқалмаса, мөлшерін біртіндеп бір шай қасыққа дейін жеткізуге болады.
Бірден ас қасықпен ішудің қажеті жоқ. Көбірек май ішу оның пайдасын арттырмайды. Май мөлшері көбейген сайын өт қабының жиырылуы күшеюі мүмкін. Бұл ас қорыту жүйесіне түсетін жүктемені де арттырады. Керісінше, тағамның жалпы калориясын көбейтіп, жүрек айну, іш өту немесе іштің ауырлауына себеп болуы мүмкін.
Әлеуметтік желіде кейде бірнеше қасық майды көп мөлшердегі лимон шырынымен бірге ішуге кеңес беріледі. Мұндай ұсыныстарға абай болған жөн. Лимон шырынын қосу міндетті емес. Егер ағзаңыз жақсы қабылдаса, бірнеше тамшы немесе жарты шай қасық қосуға болады. Ал қыжыл, асқазанның сезімталдығы, гастрит немесе қышқыл тағамдарға жағымсыз реакция болса, лимон қоспаған дұрыс.
Қышқыл сусын немесе лимон қосылған су ішкеннен кейін ауызды сумен шайып алған жөн. Тісті бірден тазаламаңыз, өйткені қышқыл тіс эмаліне әсер етуі мүмкін.
Үй жағдайында мына қарапайым ережелерді сақтаңыз:
- Майдың жаңа әрі тағамға қолдануға жарамды екеніне көз жеткізіңіз.
- Алдымен өте аз мөлшерден бастаңыз.
- Ағзаңыздың реакциясын бақылаңыз.
- Майды көп мөлшердегі қышқыл сусынмен бірге ішпеңіз.
- 10–15 минуттан кейін толыққанды таңғы ас ішіңіз.
- Ауырсыну, ауызда ащы дәм, жүрек айну, құсу немесе қатты іш өту байқалса, бұл әдетті тоқтатыңыз.
- «Тезірек нәтиже береді» деп майдың мөлшерін көбейтпеңіз.
Бұл әдісті қанша уақыт жасау керегі ғылыми тұрғыдан нақты белгіленбеген. Қаласаңыз, бір-екі апта байқап көріп, өзіңізді қалай сезінетініңізге назар аударуға болады. Егер ешқандай оң өзгеріс байқалмаса немесе керісінше жайсыздық тудырса, жалғастырудың қажеті жоқ.
Тамақтану рационы әртүрлі болғаны әлдеқайда маңызды. Көкөніс, көк шөп, жарма, бұршақ тұқымдастар, балық, жұмыртқа, қышқыл сүт өнімдері, жаңғақ пен дәндер ағзаға бір ғана таңғы әдетке қарағанда әлдеқайда көп пайда береді.
Май да күнделікті рационның бір бөлігі болуы мүмкін. Бірақ ол толыққанды таңғы астың орнын алмастырмауы керек.
Арықтауға әсері бар ма?
«Ағзаны майлау» әдісі май қорын ерітіп, артық салмақтан тікелей арылтпайды. Бір шай қасық өсімдік майында шамамен 40 ккал, ал бір ас қасықта шамамен 120 ккал бар. Егер бұл майды әдеттегі тамақтануыңызға қосымша ретінде қабылдай берсеңіз, күнделікті калория мөлшері көбейеді. Бұл салмақ тастауды баяулатуы мүмкін.
Егер салмақ тастағыңыз келсе, майдың калориясын да есепке алыңыз. Оны күнделікті мәзірге қосымша ретінде емес, басқа майлы өнімдердің немесе салатқа қосылатын тұздықтардың бір бөлігінің орнына пайдаланған дұрыс.
Мұндай әдеттің арықтауға ықпалы болса, ол тек жанама болуы мүмкін. Мысалы, таңертең белгілі бір уақытта тамақтану адамды таңғы асты өткізіп алмауға, тамақтану тәртібіне көңіл бөлуге және күн бойы тәбетін бақылауға үйретуі мүмкін.
Кей адамдарда тағам құрамындағы аз мөлшердегі май тоқтық сезімін ұзартуы мүмкін. Бірақ майды ашқарынға ішкеннен кейін әдеттегіден көп тамақ жесеңіз, оның дене салмағын азайтуға пайдасы болмайды.
Бір қасық май зат алмасуды айтарлықтай жылдамдата алмайды. Ағзаның энергия жұмсауына дене салмағы, бұлшықет көлемі, қозғалыс белсенділігі, жас, ұйқы және жалпы денсаулық жағдайы сияқты көптеген фактор әсер етеді.
Кімдер абай болуы керек?
«Ағзаны майлау» әдісі барлығына бірдей жарамайды. Төмендегі жағдайлардың бірінде болсаңыз, бұл әдісті дәрігермен кеңеспей қолданбаған жөн:
- өт қабында тас, тұнба немесе полип болса;
- бұрын өт шаншуы сияқты ұстамалар болған болса;
- өт қабы немесе өт жолдары қабынған болса;
- жедел немесе созылмалы панкреатит болса;
- гастрит, асқазан жарасы немесе рефлюкс асқынған болса;
- бауырдың белсенді ауруы болса;
- іш өтуге бейімділік немесе ішек жұмысының айқын бұзылыстары болса;
- таңдалған майға аллергия болса;
- жақында асқорыту мүшелеріне операция жасалған болса;
- жүктілік немесе бала емізу кезеңі болса;
- бала немесе жасөспірім болса.
Өт қабы алынған адамдарда бірден көп мөлшерде май қабылдаудың әсері әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір адамдарда іш өту немесе іштің түйілуі байқалады. Сондықтан мұндай жағдайда тәжірибе жасап көрмес бұрын гастроэнтерологпен кеңескен дұрыс.
Қандай белгілер қауіпті?
Май ішкеннен кейін мына белгілердің бірі байқалса, оны «ағзаның тазарып жатқанының белгісі» деп қабылдауға болмайды:
- оң жақ қабырға астында қатты немесе күшейіп бара жатқан ауырсыну;
- бірнеше рет құсу;
- дене қызуының көтерілуі;
- терінің немесе көздің сарғаюы;
- зәрдің қатты қарайып кетуі;
- нәжістің түссізденуі.
Мұндай белгілер пайда болса, май қабылдауды тоқтатып, медициналық көмекке жүгінген дұрыс.
Өсімдік майы – дұрыс тамақтанудың маңызды бөлігі бола алатын пайдалы тағамдық өнім. Бірақ оны ашқарынға ішу арықтататын немесе ағзаны тазартатын ғажайып әдіс емес. Арықтау үшін майға сенгеннен гөрі, жалпы тамақтану рационына, күнделікті қозғалысқа, ұйқыға және тамақ мөлшеріне көңіл бөлген дұрыс.
Ал егер таңертең аз мөлшерде май қабылдап көргіңіз келсе, оны қауіпсіздік шараларын сақтап, ағзаның реакциясын бақылап жасаңыз. Денсаулыққа қатысты күмән немесе өт қабы мен асқазан-ішек жолына байланысты мәселе болса, алдымен дәрігермен кеңескен дұрыс.
Дайындаған: Т. СЕЙІТХАН,
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ:
Үйдегі ДӘРІ-ДӘРМЕКТІ дұрыс САҚТАУ жолдарын білесіз бе?
