Төменгі жақтың алға қарай шығыңқы болуы ғылыми тілде прогнатия немесе мезиальды тістесу деп аталады. Бұл – төменгі тіс қатары жоғарғы тістердің алдына айқын шығып тұратын жақ аномалиясы. Мұндай сүйек құрылымының орналасуы көбіне генетикалық факторларға байланысты болады: төменгі жақ шамадан тыс дамиды немесе жоғарғы жақ жеткіліксіз дамыған күйде қалады.
Тұқым қуалаушылықтан бөлек, мұндай ығысуға бала кездегі әдеттер де әсер етуі мүмкін. Мысалы, саусақты ұзақ уақыт сору немесе тыныс алу ерекшеліктері салдарынан тілдің үнемі төменгі тістерге қысым түсіруі.
Төменгі жақтың алға шығыңқы болуы адам денсаулығына бірнеше жағынан кері әсер етеді:
- Шайнау қызметінің бұзылуы. Тағам толық шайналмай, асқорыту жүйесіне салмақ түсіреді.
- Сөйлеу кемшіліктері. Кей дыбыстарды дұрыс айта алмау.
- Тістердің тез қажалуы. Тістер дұрыс түйіспегендіктен, эмаль ерте тозады.
- Самай-төменгі жақ буынына күш түсуі. Ауырсыну, ауызды ашқанда қытырлау, жайсыздық пайда болады.
- Бас ауруы.
- Бет пішінінің өзгеруі. Иек алға шығып, бет профилі ойыс көрінеді.
- Психологиялық әсері. Адам өз келбетіне сенімсіз болып, ұялшақтық немесе комплекс пайда болуы мүмкін.
- Тыныс алу мен ауыз қуысы проблемалары. Кей жағдайда ауызбен тыныс алу әдеті қалыптасып, бұл басқа да денсаулық мәселелеріне әкелуі мүмкін.
Қысқасы, бұл тек сыртқы көрініс мәселесі емес, бүкіл ағзаға әсер ететін күрделі жағдай. Уақытында емделу өте маңызды. Төменгі жақтың алға шығыңқылығын толық түзету көбіне ортодонтиялық емді қажет етеді (брекет, аппарат т.б.). Бірақ жеңіл жағдайларда немесе еммен қатар бұлшықеттерді күшейту үшін арнайы жаттығулар көмектесуі мүмкін.
Ең тиімді жаттығу
Еденде тізерлеп отырыңыз. Аяқ ұштарын (башпайларды) түйістіре, ал тізені екі жаққа ашыңыз. Оң қол алақанын сол аяқ өкшенің, сол қолды оң аяқ өкшенің үстіне айқастыра қойыңыз. Енді бөксені көтеру арқылы арқа сүйектерін иіп, иықты еденге параллель ұстаңыз. Басыңызды артқа қарай барынша шалқайтыңыз. Осы қалыпта бірнеше рет 10-15 секунд ұстауға тырысыңыз. Бастапқыда одан аз жасауға болады. Бірте-бірте уақыт пен қайталау санын арттырыңыз.
Бұл жаттығу төменгі иектің алға шығуы аномалиясына қарсы әрекет етеді. Сондай-ақ, арқа бүкірлігін қалпына келтіруге көмегі бар.
Басқа да пайдалы жаттығулар
1. Тілді дұрыс орналастыру жаттығуы. Тілді жоғарғы таңдайға (алдыңғы бөлігіне) тигізіп ұстаңыз. Ауыз жабық, тістер жеңіл ғана түйіссін. Күніне бірнеше рет 1–2 минут қайталаңыз. Бұл жаттығу жақтың дұрыс қалыптасуына көмектеседі.
2. «Жақ тарту» жаттығуы. Төменгі жақты мүмкіндігінше артқа қарай баяу жылжытыңыз. 5–10 секунд ұстап тұрыңыз. 8–10 рет қайталаңыз. Бұл төменгі жақтың алға кетуін азайтуға көмектеседі.
3. Ерін бұлшықеттерін күшейту. Ерінді алға созып (сүйгендей), кейін кең жымиыңыз. 10–15 рет қайталаңыз. Бет және жақ бұлшықеттерін теңестіреді.
4. Қарсылықпен жаттығу. Қолыңызды иекке қойыңыз. Ауызды ашпақ болғанда, қолмен аздап қарсы күш көрсетіңіз. 5–7 секунд ұстап, 8–10 рет қайталаңыз. Бұлшықеттерді күшейтеді және буынды тұрақтандырады.
5. «Дұрыс жұтыну» дағдысы. Жұтынғанда тіл жоғарыда болуы керек (төменгі тістерге тірелмесін). Айна алдында бақылап жаттығыңыз. Бұл ұзақ мерзімде жақтың дұрыс позициясын сақтауға көмектеседі.
Бұл жаттығулар ауыр немесе айқын аномалияны толық емдемейді, тек көмекші рөл атқарады. Ең тиімді шешім – ортодонт дәрігерге қаралу.
Дайындаған: А. Бектұрғанова,
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ:
