Сәбилерге әртүрлі түстерді көру және олармен танысу қажет.
Сурет: ЖИ
Соңғы жылдары әлем өзінің қанық бояуларынан айырылып бара жатқандай әсер қалдырады. Көшедегі көліктер, қолымыздағы гаджеттер, дүкен сөрелеріндегі киімдер мен үйіміздің интерьері – бәрі ақ, қара, сұр немесе сарғыш, қоңырқай сияқты біртекті, бейтарап пастельді түстерге ауысты. Бұл жай ғана сән тренді ме әлде қоғамның ішкі психологиялық сұранысы ма?
ХХ ғасырдың ортасындағы түрлі-түсті автокөліктерді, 90-жылдардағы ашық-жарқын киімдер мен интерьерлерді еске түсіріңізші. Олармен салыстырғанда, бүгінгі әлем әлдеқайда «тыныш» әрі «тұйық» көрінеді. Дизайнерлер бұл құбылысты «визуалды минимализм» деп атаса, әлеуметтанушылар мен психологтар бұдан тереңірек себептерді көреді.
Адамдардың қанық түстерден бас тартып, ақ, сұр, сарғыш, қоңырқай тондарға көшуі біздің жүйке жүйеміз бен эмоционалды күйімізге қалай әсер етеді? Дүниеге жаңа келген сәбидің өзіне түрлі түстерді кигізбей өсірудің даму-қалыптасына кері ықпалы жоқ па?
ОҢ ӘСЕРЛЕРІ
Біртекті және пастельді түстердің танымал болуы – заманауи адамның ақпараттық шаршауға қайтарған бейсаналы жауабы.
1. Сенсорлық тыныштық және мидың демалуы. Қазіргі адам күн сайын мыңдаған визуалды сигналдарды қабылдайды: әлеуметтік желідегі ленталар, жарқыраған жарнамалар, смартфон экранындағы ақпарат ағыны. Осындай «сенсорлық артық жүктеме» жағдайында ақ, сұр немесе пастельді түстер көзге де, миға да демалыс сыйлайды. Үйге келгенде ақ немесе сарғыш қоңыр интерьерді көрген адамның жүйке жүйесі тынышталып, стресс деңгейі төмендейді.
2. Қауіпсіздік пен бақылау сезімі. Пастельді және біртекті түстер тұрақтылықтың белгісі. Олар ешқандай агрессия тудырмайды, көзді ауыртпайды. Белгісіздік пен дағдарыстар жиілейтін заманда адамдар өз айналасын қауіпсіз, арандатушылығы жоқ түстермен қоршау арқылы ішкі тыныштық пен бақылауды орнатқысы келеді.
3. Функционалдық және шешім қабылдау шаршауын азайту. Ақ-қара немесе сарғыш, қоңырқай киімдер бір-бірімен оңай үйлеседі. Күнде таңертең «Не киемін?» немесе «Үйге қандай жиһаз жарасады?» деп бас қатырмау адамның ресурсын үнемдейді. Стив Джобс пен Марк Цукербергтің күнде бірдей бейтарап киім киюінің де сыры осында.
КЕРІ ӘСЕРЛЕРІ: Сенсорлық аштық және эмоциялардың тұйықталуы
Дегенмен, айналамыздың толықтай монохромды (біртекті) түстерге ауысуының айтарлықтай кері салдары да бар.
Психологиялық факт: Түстер жай ғана визуалды бейне емес, мидың эмоцияларға жауап беретін орталығын тікелей тітіркендіретін белгілер.
1. Сенсорлық депривация және депрессия. Адам организмі табиғатынан әртүрлі стимулдарды қабылдауға бейімделген. Түстердің азаюы «сенсорлық аштыққа» әкелуі мүмкін. Қанық түстердің (қызыл, сары, жасыл, көк) болмауы мидағы дофамин, серотонин сияқты қуаныш гормондарының бөлінуін азайтады. Ұзақ уақыт бойы тек сұр, ақ, қоңырқай ортада өмір сүру адамды бейжайлыққа, апатияға және эмоционалды шаршауға ұшыратуы мүмкін.
2. Креативтілік пен эмоцияның төмендеуі. Ашық түстер мидың оң жақ жартысын белсендіріп, шығармашылық ойлауды, энергияны және фантазияны оятады. Сұр мен ақ түстің басымдығы адамды тым прагматикалық, стандартты ойлауға итермелейді. Балалар өсетін ортада ашық түстердің болмауы тіпті олардың когнитивті дамуы мен эмоцияны білдіру қабілетіне кері әсер етуі мүмкін.
3. Индивидуализмнің жоғалуы және біркелкілік. Әлеуметтік желілер қалыптастырған «эстетик» трендтер бәрін бір қалыпқа салып қойды: бірдей ақ-сарғыш үйлер, бірдей сұр киімдер, бірдей бейтарап көліктер. Бұл адамның өзін-өзі көрсету қажеттілігін тұншықтырады. Адамдар даралығын жоғалтып, көпшіліктің ішінде көрінбей қалуға бейімделеді.
БАЛАЛАР – БҰЛ ТРЕНДТІҢ ҚҰРБАНДАРЫ МА?
Барынша қарапайым, минималистік стильді, бейтарап түстерді таңдайтын аналар бейсаналы түрде баласын да осы эстетиканың құрбаны етеді. Қалай десеңіз, ашық түстерден гөрі табиғи реңктегі киім кигізу, ағаштан жасалған, боялмаған ойыншықтарды таңдау, т. б. арқылы.
Минимализм мен табиғи маталарға негізделген үрдіс, бір қарағанда, балаға ешқандай зиян келтірмейтіндей көрінеді. Әдетте үш жасқа дейінгі балалар киімінің түсіне немесе ойыншығының қандай материалдан жасалғанына аса мән бере бермейді. Алайда жағдай іс жүзінде сәл өзгеше болуы мүмкін. Психологтар түстерді шамадан тыс шектеу баланың психологиялық дамуына кері әсер етуі мүмкін екенін айтады.
Психолог Джулия Голенкоффтың айтуынша, сәбилерге әртүрлі түстерді көру және олармен танысу қажет. Бірақ одан да маңыздысы – баланың қоршаған ортасы алуан түрлі болғаны жөн. Яғни сәби түрлі түстермен қатар әртүрлі текстураларды, пішіндерді, температураларды және сезімдік әсерлерді қабылдап, олармен әрекеттесуі керек.
Қарапайым тілмен айтқанда, бала тек біртүсті әлемде»өмір сүрмеуі тиіс. Тіпті үйдің интерьері әлеуметтік желідегі сәнді Pinterest суреттеріндей мінсіз әрі біркелкі болған күннің өзінде, баланың айналасында танымдық тәжірибені кеңейтетін түрлі-түсті және әртүрлі сипаттағы заттар болғаны маңызды.
Түрлі-түсті ойыншықтар, әртүрлі материалдан жасалған заттар, түрлі реңктегі киімдер баланың қоршаған ортаны танып-білуіне мүмкіндік береді. Ең бастысы, баланың өзіне ұнайтын түстер мен заттарды таңдауына жағдай жасау. Өйткені баланың айналасындағы әлем тек әдемі интерьер үшін емес, оның дамуы мен жеке талғамының қалыптасуы үшін де маңызды. Сондықтан минимализмді ұстанудың еш әбестігі жоқ, бірақ баланың әлемін тек бір түспен шектеп қою міндетті емес.
БАЛАНСТЫ ҚАЛАЙ ТАБУҒА БОЛАДЫ?
Біртекті, пастельді түстердің сәнде болуы заманауи қоғамның шаршағанының және тыныштық іздегенінің көрінісі. Алайда, бұл трендтің тұтқынына айналып кетпеу маңызды.
Психикалық саулық пен эмоционалды балансты сақтау үшін кейбір мамандар «акценттер тактикасын» ұсынады.
- Интерьерде: Негізгі фон ақ немесе пастельді болғанымен, картиналар, жастықшалар, өсімдіктер арқылы ашық бояулар қосу. Баланың бөлмесінде немесе ойын аймағында оған көбірек таңдау еркіндігін беріп, түрлі түстерді қолдану.
- Күнделікті өмірде: Табиғатқа жиі шығып, жасыл шөптің, көк аспанның, гүлдердің табиғи қанық түстерімен сенсорлық жүйені байытып отыру.
- Киімде: Бейтарап киімдерді жарқын шарф, сөмке немесе аяқ киім сияқты бөлшектермен жандандыру.
Әлем қаншалықты сұр немесе ақ түске көшсе де, адамның ішкі әлемі бай әрі түрлі-түсті болып қалуы өз қолымызда.
Төре СЕЙІТХАН,
ОҚИ ОТЫРЫҢЫЗ:
Әлемдегі ЕҢ ЕРКЕТОТАЙ балалар. АТАҚ пен БАЙЛЫҚтың бала тәрбиесіне әсері
